رژیم غذایی ویژه پرکاری تیروئید

بیماری ها، رژیم چاقی، عادات غذایی، مقالات
    غده تيروئيد علي‌رغم كوچكي اندازه‌اش، نقش بسيار عمده و حياتي‌ بر سلامت كل بدن دارد. غده‌ تيروئيد مسئول توليد و ترشح هورمون‌هايي به نام‌هاي تيروكسين (T4) و تري‌يدوتيرونين (T3) است، كه ميزان سوخت و ساز بدن يا سرعت مصرف انرژي و سرعت رشد و بلوغ را تنظيم مي‌كند. به طور كلي ترشح منظم اين هورمون‌ها بسياري از اعمال و ساختار بدن را از ميزان ضربان قلب گرفته تا ساختار پوست، تحت تأثير قرار مي‌دهد.

    به علاوه هورمون‌كلسيتونين كه در سوخت و ساز كلسيم و فسفر شركت مي‌كند نيز از اين غده ترشح مي‌شود. عملكرد طبيعي غده‌ تيروئيد به عوامل متعددي از جمله عملكرد صحيح هيپوتالاموس، غده‌ هيپوفيز، دريافت كافي يد و تبديل هورمون تيروكسين به تري‌يدوتيرونين بستگي دارد هنگامي كه هر يك از عوامل فوق به هر دليلي، از تعادل خارج شوند، فرد، مبتلا به پركاري يا كم‌كاري تيروئيد خواهد شد. اختلال در ميزان توليد و ترشح هورمون‌هاي تيروئيد از شايع‌ترين بيماري‌هاي مربوط به غده تيروئيد است.در اين نوشتار سعي شده است، ضمن بيان كلياتي نسبت به ماهيت و علائم اين دو بيماري، توضيحات ساده اما كاربردي و دقيقي، پيرامون نكات تغذيه‌اي بسيار ضروري، كه لازم است مبتلايان به هر يك از اين بيماري‌ها نسبت به آن، آگاهي دقيقي داشته باشند، خدمت خوانندگان محترم ارائه گردد.

    پركاري تيروئيد (هپيرتيروئيديسم)

    شايع‌ترين علت اين عارضه (85 درصد موارد)، بيماري گريو است، كه ناشي از تحريك بيش از حد غده‌ تيروئيد توسط سيستم ايمني است. مصرف بيش از اندازه‌ هورمون تيروئيد يا داروهاي حاوي هورمون تيروئيد، فعاليت بيش از حد ندول‌هاي غده‌ تيروئيد و هم‌چنين التهاب تيروئيد كه باعث ذخيره شدن و ترشح مقدار زيادي هورمون در خون مي‌شود از ساير عوامل ابتلا به پركاري تيروئيد هستند. پركاري تيروئيد در بين زنان شايع‌تر از مردان (4 به 1) است و بيش‌تر در سنين 20- 40 سالگي بروز مي‌كند. افزايش ترشح هورمون‌هاي تيروئيد مي‌تواند سطح متابوليك بدن را 60-100برابر افزايش دهد. اين امر باعث بروز دامنه‌ وسيعي از علائم زير مي‌شود.

    علايم پركاري تيروئيد

    كاهش وزن سريع، علي‌رغم افزايش اشتها و حتي مصرف زياد غذا، بي‌حوصلگي و تحريك‌پذيري شديد، كاهش تمركز، ايجاد حالات و تنش‌هاي عصبي، اضطراب و نگراني، اختلال خواب، افزايش ضربان قلب و تپش قلب به دنبال انجام كارهاي معمول، افزايش فشار خون، تعريق بيش از حد ضعف عضلاني، لرزش و تنش‌هاي غيرارادي، خصوصاً در دستان و انگشتان، بر هم خوردن عادت ماهيانه و كاهش خونريزي در بعضي از افراد، مشكلات بينايي و بيرون‌زدگي غيرطبيعي كره‌ چشم يا اگزوفتالمي، گواتر يا بزرگ‌شدن غده‌ تيروئيد، افزايش حساسيت و تحريك‌پذيري نسبت به گرما، تغيير حركات طبيعي روده‌ بزرگ، اسهال و يبوست و ريزش مو.

    درمان

    اين بيماري به محض تشخيص، بايد تحت درمان قرار گيرد. معمولا از يد راديواكتيو، داروهاي ضد تيروئيد و در برخي موارد، روش‌هاي جراحي براي برداشتن بخشي از غده استفاده مي‌شود. در هر يك از اين روش‌هاي درماني، تغيير شيوه‌ زندگي، تغيير و اصلاح رژيم غذايي و تطابق فعاليت مي‌توانند نقش بسيار مهمي در جهت بهبودي بيماري داشته باشد.

    رژيم غذايي در پركاري تيروئيد (هيپرتيروئيديسم)

    از آن‌جا كه ميزان نياز انرژي در اين شرايط 50-60 درصد و در موارد خفيف‌تر 10-30 درصد افزايش مي‌يابد، بيماران بايد از رژيم پر كالري (حدود 40 كيلوكالري به ازاي هر كيلوگرم وزن بدن) استفاده نمايند بهتر است بيماران تعداد وعده‌هاي غذايي را افزايش دهند و در مقابل، از حجم هر وعده، مقداري كم كنند. دريافت پروتئين نيز بايد بين 75/1.1 گرم به ازاي هر كيلوگرم وزن بدن افزايش يابد. گنجاندن تخم‌مرغ، گوشت قرمز، گوشت ماكيان و تركيب غلات و حبوبات در رژيم غذايي براي تأمين نياز پروتئيني توصيه مي‌شود.

    در صورت تخليه‌ ذخاير پروتئيني بدن، استفاده از مكمل‌هاي پروتئيني به‌ويژه قبل و بعد از عمل جراحي زير نظر متخصص تغذيه، مي‌تواند مفيد باشد. با توجه به افزايش نياز ويتامين‌ها، استفاده از مكمل ويتامين C، ويتامين B كمپلكس خصوصا ويتامين‌هاي B1، B2، B6 و B12 همراه رژيم غذايي بسيار مفيد هستند. به طور كلي استفاده از مولتي‌ويتامين و مولتي مينرال توصيه مي‌شود. منابع غذايي عمده‌ ويتامين‌هاي فوق كه بايد در رژيم غذايي اين بيماران گنجانده شوند عبارتند از: انبه، مركبات، كيوي، شير و فرآورده‌هاي آن، سبزيجات‌ براي سبز رنگ، جوانه‌ حبوبات و ماهي. به نظر مي‌آيد مقادير زياد ويتامين A باعث مهار عملكرد غده‌ تيروئيد و بهبود علايم بيماري گريو مي‌شوند. مكمل ويتامين C نيز براي بهبود علايم و شرايط متابوليكي مفيد است.

    در حاشيه، توجه شما خواننده‌ محترم را به اين نكته جلب مي‌كنم كه از مصرف سر خود مكمل‌هاي ويتاميني به‌ويژه در طولاني مدت جدا بپرهيزند. لازم است بدانيد دريافت غيرضروري ويتامين‌ها در بدن مانند دارو، اثر خواهند كرد و مي‌توانند اثرات جانبي متعددي بر سلامت شما داشته باشند. از مصرف زياد يد پرهيز شود. لازم به ذكر است از آن‌جا كه بعضي از مكمل‌هاي ويتاميني و مواد معدني، داراي مقاديري يد نيز هستند، مبتلايان به پركاري تيروئيد، بايد از مصرف اين قبيل مكمل‌ها و هرگونه مكمل يد پرهيز كنند.

    در ضمن از مصرف برخي غذاهاي دريايي، علف‌ها و جلبك‌هاي دريايي هم كه غني از يد هستند، بايد اجتناب نمايند. مصرف كليه‌ غذاها و نوشيدني‌هاي تحريك‌كننده مانند شكلات و نوشيدني‌هاي كافئين‌دار مانند چاي، قهوه، كولا و همچنين كشيدن سيگار بايد در اين بيماران محدود شود. استفاده از گواتروژن‌هاي طبيعي؛ منظور از گواتروژن‌ها تركيباتي هستند كه باعث كاهش عملكرد غده‌ تيروئيد مي‌شوند. بنابراين استفاده از آن‌ها به هنگام پركاري تيروئيد مؤثر خواهد بود. منابع عمده گواتروژن‌ها عبارتند از: سبزيجات خانواده كلم از قبيل كلم، گل‌كلم، كلم قمري، كلم براكلي و بروكسل، اسفناج، شلغم، گلابي، هلو، همچنين بادام زميني و سويا. جالب است بدانيد تركيبات گواتروژن به دنبال حرارت از بين مي‌روند. نسبت به دريافت توام گواتروژن‌‌هاي طبيعي يا داروهاي ضد تيروئيد بايد كاملاً احتياط نمود؛ زيرا اين تركيبات مي‌توانند باعث افزايش عوارض جانبي داروها شوند.

    البته همانطور كه اشاره شد پخت مواد غذايي فوق مي‌تواند اين اثرات را كاهش دهد ساير سبزي‌جات مفيد در هيپروتيروئيديسم عبارتند از: هويج، كرفس، فلفل، سبز، جعفري، تره آبي، زردآلو، سيب، زغال‌اخته، گريپ فروت و آناناس. با توجه به اين‌كه سوخت و ساز كلسيم در مبتلايان به بيماري گريو تغيير مي‌كند اين افراد بيشتر در معرض پوكي استخوان (استئوپروز) قرار دارند. بنابراين مصرف مكمل كلسيم زير نظر متخصص مي‌تواند مفيد باشد. در شرايطي كه فرد مشكل كليويي يا قلبي خاصي نداشته باشد، مصرف روزانه‌ 3-4 ليتر آب در روز توصيه مي‌شود. در بعضي از بيماران مبتلا به اگزوفتالمي نيز شايد مجبور به محدود كردن مقدار مايعات و نمك دريافتي باشيم.

    دنیای سلامت

     

    Sending
    User Review
    3.2 (5 votes)
      به اشتراک بگذارید

    دیدگاه ها

    دیدگاهتان را بنویسید

    نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

    *

    دیدگاه های شما

    زهرارشیدی ۱۵ آبان ۱۳۹۸

    من چند سال 92 تیروید داشتم عمل کردم دکتر گفت پرکار است الان خیلی درد دارم تنگی نفس میگرم