همه چیز درباره ویتامین K و انواع آن

ویتامین K یکی از مهمترین ویتامین‌های محلول در چربی است که نقش اصلی آن لخته شدن خون و حفظ سلامت استخوان‌ها است. بسیاری از افراد نمی‌دانند این ویتامین در چه غذاهایی وجود دارد، کمبود آن چه علائمی ایجاد می‌کند و آیا مصرف مکمل ضروری است یا خیر. در این مقاله به تمام این سوالات بر اساس منابع علمی پاسخ داده ایم. تا انتها با ما باشید.

ویتامین K چیست؟

ویتامین K نامی است که به گروهی از ویتامین‌های محلول در چربی داده شده است که می‌توانند توسط بدن ذخیره شوند و دارای دو شکل اصلی ویتامین K1 و K2 می‌باشد.

ویتامین کا به عنوان ویتامین انعقاد خون شناخته می‌شود. بدن برای ساخت پروتئین های خاصی در کبد که باعث لخته شدن خون می‌شوند به ویتامین کا نیاز دارد. این پروتئین‌ها فاکتورهای انعقادی نامیده می‌شوند. بدون ویتامین K، کبد نمی‌تواند فاکتورهای انعقادی II، VII، IX و X را تولید کند و خون لخته نمی‌شود.

انواع ویتامین K کدامند؟

دو نوع ویتامین K که بیشتر در رژیم غذایی ما یافت می‌شود، شامل ویتامین K1 یا فیلوکینون و ویتامین K2 یا مناکینون هستند. البته نوع دیگری از ویتامین کا نیز وجود دارد که با نام ویتامین K3 یا منادیون شناخته می‌شود.

• ویتامین K1 (فیلوکینون) بیشتر در گیاهان و روغن‌های آنها یافت می‌شود و منبع اصلی این ویتامین است که ما از رژیم غذایی خود دریافت می‌کنیم.
• ویتامین K2 (مناکینون) در غذاهای تخمیر شده و برخی گوشت‌ها، از جمله جگر، و همچنین پنیر و تخم مرغ یافت می‌شود. همچنین ممکن است توسط باکتری‌هایی که در روده زندگی می‌کنند تولید شود.
• ویتامین K3 (مناکیون) نسخه مصنوعی ویتامین K است که در آزمایشگاه ساخته می‌شود. متأسفانه ویتامین K3 مصنوعی با یکی از آنتی‌اکسیدان‌های طبیعی بدن، تداخل دارد. بنابراین این فرم از ویتامین K به عنوان مکمل غذایی فروخته نمی‌شود.

ویتامین K در چه غذاهایی است؟

ویتامین K مورد نیاز بدن به طور عمده از سبزیجات برگ سبز و روغن های گیاهی تامین می‌شود و مقادیر کمتری از آن در لبنیات، گوشت و تخم مرغ یافت می‌شود.

ویتامین K1 در موارد زیر یافت می‌شود:

• چغندر
• کلم بروکلی
• کلم بروکسل
• کلم پیچ
• کاهو
• لوبیا سویا
• اسفناج
• برگ چغندر سوئیسی
• گوجه فرنگی
• شلغم
• روغن‌های گیاهی، از جمله سویا و کلزا

ویتامین K2 در موارد زیر یافت می‌شود:

• گوشت چرخ کرده گاو
• پنیر
• جگر مرغ
• تخم مرغ

غذاهای تخمیر شده نیز منابع ارزشمندی از ویتامین K2 هستند که در کبد ذخیره می‌شود. نمونه هایی از آن عبارتند از کفیر، پنیر و کلم ترش

آیا ویتامین کا فقط در غذاها وجود دارد؟

اگر رژیم غذایی متنوع، سالم و متعادلی دارید، باید تمام ویتامین کا مورد نیاز خود را دریافت کنید. مکمل ها معمولاً ضروری نیستند و هیچ مدرکی مبنی بر ضروری بودن آنها برای اکثر افراد وجود ندارد.

اگر تصمیم به مصرف مکمل دارید به یاد داشته باشید:

مکمل‌های غذایی نباید جایگزین رژیم غذایی و سبک زندگی سالم شوند. مصرف روزانه ۱ میلی گرم یا کمتر ویتامین K بعید است که ضرری داشته باشد اما ما هنوز اثرات دوزهای بالاتر را نمی‌دانیم.

اگر داروهای رقیق کننده خون مانند وارفارین مصرف می‌کنید، همیشه قبل از در نظر گرفتن مکمل با پزشک عمومی یا داروساز خود صحبت کنید زیرا ویتامین K ممکن است بر عملکرد این داروها تأثیر بگذارد.

بیشترین مقدار ویتامین K در چیست؟

غذاهایی که بیشترین مقدار را در دسته های ویتامین کا دارند عبارتند از:

رتبه	ماده غذایی	ویتامین K ( در ۱۰۰ گرم )	دسته غذایی
1	ناتو	۹۹۸ میکروگرم	غذای تخمیر شده با سویا
2	جعفری تازه	۷۹۰ میکروگرم	سبزی معطر
3	اسفناج خام	۴۸۳ میکروگرم	سبزی برگ سبز
4	برگ کولارد پخته	۴۶۹ میکروگرم	سبزی برگ سبز
5	کلم پیچ پخته	۴۱۸ میکروگرم	سبزی برگ سبز
6	برگ شلغم	۳۶۸ میکروگرم	سبزی برگ سبز
7	بروکلی پخته	۱۴۱ میکروگرم	سبزی چلیپایی
8	کلم بروکسل پخته	۱۴۰ میکروگرم	سبزی چلیپایی
9	کلم پخته	۱۰۹ میکروگرم	سبزی چلیپایی
10	کیوی	۴۰.۳ میکروگرم	میوه
11	آووکادو	۲۱ میکروگرم	میوه
12	بلوبری	۱۹.۳ میکروگرم	میوه
13	انار	۱۶.۴ میکروگرم	میوه
14	انجیر خشک	۱۵.۶ میکروگرم	میوه خشک
15	گوجه فرنگی خشک	۱۳.۷ میکروگرم	سبزی
16	بادام هندی	۳۴ میکروگرم	مغزها
17	دانه کاج	۵۴ میکروگرم	مغزها
18	سینه مرغ	۵ تا ۸ میکروگرم	گوشت
19	پنیرهای سفت	مقدار کمی K2	لبنیات
20	زرده تخم مرغ	مقدار کمی K2	فرآورده های حیوانی

فواید و کاربردهای ویتامین کا

نقش کلیدی ویتامین کا کمک به بهبود جراحات از طریق لخته شدن خون و تقویت استخوان‌ها است. محققان معتقدند که این ویتامین فواید دیگری نیز دارد که عبارتند از:

کمک به لخته شدن خون

ویتامین کا چهار پروتئین از بین ۱۳ پروتئین مورد نیاز برای لخته شدن خون (انعقاد) را می‌سازد.

تقویت استخوان

با ساخت پروتئین استئوکلسین، ویتامین K استخوان ها را قوی نگه می‌دارد و به شما کمک می‌کند از تراکم استخوان پایین جلوگیری کنید. اما هنوز مشخص نیست که آیا ویتامین K می‌تواند مشکلات استخوانی را درمان یا از آن جلوگیری کند. برخی مطالعات نشان می‌دهند که دریافت روزانه ویتامین K بیشتر می‌تواند احتمال شکستگی استخوان و تراکم استخوان پایین (استئوپنی) را کاهش دهد.

محافظت از سلامت قلب

دقیقاً مشخص نیست که ویتامین کا چگونه از شریان‌ها محافظت می‌کند، اما به نظر می‌رسد التهاب را کاهش می‌دهد و از تجمع کلسیم جلوگیری می‌کند. افرادی که ویتامین K1 بیشتری مصرف می‌کنند، کمتر احتمال دارد به دلیل گرفتگی شریان ها به دلیل بیماری قلبی در بیمارستان بستری شوند.

ویتامین K2 همچنین به کاهش احتمال ابتلا به بیماری قلبی کمک می‌کند، اگرچه این یافته قطعیت کمتری دارد زیرا ویتامین K2 به اشکال مختلفی وجود دارد که در بدن رفتار متفاوتی دارند.

ویتامین K برای لاغری

ویتامین K2 به عنوان یک بازیگر احتمالی در متابولیسم و ​​توزیع چربی توجه‌ها را به خود جلب کرده است. حقیقت کمی پیچیده است.

در حالی که مطالعات آزمایشگاهی و حیوانی مکانیسم های قابل قبولی را ارائه می‌دهند که ویتامین K2 ممکن است از طریق آنها بر بافت چربی و حساسیت به انسولین تأثیر بگذارد، آزمایش‌های تصادفی کنترل شده با کیفیت بالا بر روی انسان که ثابت کند ویتامین K2 چربی شکم احشایی را کاهش می‌دهد، هنوز در دسترس نیست. آنچه وجود دارد، سیگنال‌ها، پیشنهادها و نیاز آشکار به آزمایش های بهتر است.

با این حال همانطور که همیشه در مقالاتمون اشاره کرده‌ایم، هیچ ماده غذایی یا مکملی به تنهایی نمی‌تواند موجب کاهش وزن شود، آنچه باعث می‌شود ونتان را به طور اصولی کم کنید، پیروی از یک رژیم غذایی اصولی و فعالیت منظم است.

اما از جمله فواید بالقوه دیگر ویتامین K که شواهد کافی برای حمایت از آنها وجود ندارد، می‌توان به موارد ذیل اشاره نمود:

• بهبود توده استخوانی در بیماران مبتلا به بتا تالاسمی (نوعی اختلال خونی)
• کاهش خطر ابتلا به سرطان سینه
• بهبود بقا در بیماران مبتلا به سرطان
• کاهش خطر مرگ ناشی از بیماری های قلبی
• بهبود سلامت بیماران مبتلا به فیبروز کیستیک
• تنظیم سطح کلسترول خون
• کاهش بثورات پوستی در بیماران مبتلا به ام اس و سرطان
• کاهش تورم مفاصل در بیماران مبتلا به آرتریت روماتوئید
• درمان کبودی و ترک‌های پوستی

کمبود ویتامین K چه مشکلاتی برای بدن ایجاد می کند؟

کمبوداین ویتامین می‌تواند منجر به خونریزی به ویژه در مغز و مننژ شود. وقتی بدن دچار کمبود ویتامین K است، لخته شدن خون کندتر می‌شود (زمان بیشتری طول می‌کشد تا خون لخته شود). این می‌تواند باعث از دست دادن بیش از حد خون و افزایش خطر مرگ ناشی از جراحات شود.

کمبود ویتامین K در بزرگسالان سالم نادر است. با این حال، افراد مبتلا به اختلالات گوارشی شدید یا افرادی که تحت درمان طولانی مدت آنتی بیوتیک هستند در معرض خطر کمبود ویتامین K قرار دارند.

گاهی با اینکه ممکن است کمبود ویتامین K نداشته باشید، اما ممکن است ویتامین K کافی برای جلوگیری از بیماری های قلبی و اختلالات استخوانی مانند پوکی استخوان دریافت نکنید. به همین دلیل مهم است که مقدار مناسب ویتامین K مورد نیاز بدن خود را دریافت کنید.

روزانه چه مقدار ویتامین K باید مصرف کنیم؟

مقدار نیاز روزانه به این ویتامین بسته به سن، جنس و شرایط فیزیولوژیک متفاوت است. در ادامه، جدول استاندارد بر اساس توصیه‌های مراجع معتبر آورده شده است:

گروه سنی / وضعیت	مقدار توصیه‌ شده (میکروگرم در روز)
نوزادان ۰–۶ ماه	2 µg
نوزادان ۷–۱۲ ماه	2.5 µg
کودکان ۱–۳ سال	30 µg
کودکان ۴–۸ سال	55 µg
کودکان ۹–۱۳ سال	60 µg
نوجوانان ۱۴–۱۸ سال	75 µg
مردان بالغ (۱۹+)	120 µg
زنان بالغ (۱۹+)	90 µg
زنان باردار	90 µg
زنان شیرده	90 µg

عوارض مصرف بیش از حد ویتامین  کا

هیچ ارتباط رسمی بین مصرف بیش از حد ویتامین K از طریق غذا و علائم خاص مسمومیت در افراد سالم وجود ندارد. در متون پزشکی تقریباً هیچ مورد مستندی از مسمومیت با ویتامین کا از منابع غذایی وجود ندارد که نشان دهنده مشخصات ایمنی استثنایی این ویتامین در صورت دریافت از طریق الگوهای غذایی طبیعی است.

برخلاف ویتامین‌های محلول در چربی A و D که می‌توانند تا سطوح سمی تجمع یابند، به نظر نمی‌رسد این ویتامین حتی در مصرف زیاد باعث هیپرویتامینوز شود. مکانیسم های تنظیمی بدن به طور موثر سطح ویتامین K را مدیریت می‌کنند و مقادیر اضافی در غلظت های خطرناک ذخیره نمی‌شوند.

این بدان معناست که حتی افرادی که روزانه چندین وعده سبزیجات غنی از ویتامین کا مصرف می‌کنند – که به طور بالقوه چندین برابر میزان مصرف کافی را فراهم می‌کند – دچار عوارض جانبی نمی‌شوند.

• افزایش خطر لخته شدن خون (به‌ویژه در افراد مستعد)
• تداخل با داروهای ضدانعقاد مثل وافارین
• زردی (یرقان) در نوزادان
• آسیب به گلبول‌های قرمز به‌خصوص در نوزادان
• مشکلات کبدی در موارد نادر
• واکنش‌های آلرژیک (خارش، بثورات پوستی)
• بی‌اثر شدن داروهای رقیق‌ کننده خون
• احتمال مسمومیت در مصرف فرم مصنوعی (مثل ویتامین K3)

جمع بندی نهایی:

ویتامین K یک ویتامین محلول در چربی است که نقش مهمی در انعقاد خون، حفظ سلامت استخوان‌ها و عملکرد طبیعی بدن دارد. بیشتر افراد با یک رژیم غذایی متعادل، مقدار کافی از این ویتامین را دریافت می‌کنند و کمبود آن معمولاً نادر است. برای حفظ سطح مناسب این ویتامین، بهترین راهکار داشتن یک رژیم غذایی متنوع و سرشار از سبزیجات سبز رنگ است.

منابع اصلی ویتامین کا: سبزیجات برگ سبز، روغن‌های گیاهی، غذاهای تخمیر شده، برخی گوشت‌ها، تخم‌مرغ و لبنیات هستند.

فواید مهم ویتامین کا:

• کمک به لخته شدن طبیعی خون
• حفظ تراکم و استحکام استخوان‌ها
• کمک به سلامت قلب و جلوگیری از تجمع کلسیم در عروق

نکته: کمبود ویتامین کا می‌تواند باعث اختلال در انعقاد خون، افزایش خطر خونریزی و در برخی افراد مشکلات استخوانی شود؛ با این حال در افراد سالم به ندرت رخ می‌دهد.

سوالات متداول مقاله ویتامین K:

منابع:

• medicalnewstoday.
• webmd.com
• vinmec.com