ویتامین K۲ چیست و چه فوایدی برای بدن دارد؟

ویتامین K2 یکی از انواع کمتر شناخته شده ویتامین K است که در سال های اخیر به دلیل نقش آن در سلامت استخوان ها، تنظیم کلسیم در بدن و فعال سازی برخی پروتئین‌های مهم مورد توجه قرار گرفته است. برخلاف تصور بسیاری از افراد، ویتامین K تنها یک ماده مغذی واحد نیست، بلکه خانواده ای از ترکیبات محلول در چربی است که مهم ترین انواع آن شامل ویتامین K1 و ویتامین K2 می‌شود.

ویتامین K2 بیشتر در غذاهای تخمیری و برخی محصولات حیوانی یافت می‌شود و انواع مختلفی دارد که از میان آنها MK-۴ و MK-۷ شناخته شده ترین انواع هستند. این ویتامین به‌خصوص به دلیل ارتباط احتمالی آن با نحوه استفاده بدن از کلسیم در کنار ویتامین D3 مورد توجه قرار گرفته است.

بسیاری از افراد هنگام جستجو درباره این ماده می‌پرسند: چه غذاهایی ویتامین K2 دارند؟ پاسخ این است که منابع طبیعی K2 نسبت به K1 محدودتر هستند و بیشتر شامل غذاهایی مانند ناتو (سویای تخمیرشده)، پنیرهای تخمیری، برخی گوشت ها، تخم مرغ و محصولات حیوانی می‌شوند.

ویتامین K2 چیست؟

ویتامین K2 یا مناکینون (Menaquinone) یکی از انواع ویتامین K است که مانند سایر ویتامین های این گروه، محلول در چربی بوده و برای عملکرد طبیعی بدن ضروری است.

ویتامین K2 در بدن به فعال شدن پروتئین هایی کمک می‌کند که در فرایندهای مختلف نقش دارند؛ از جمله:

• پروتئین‌های مرتبط با انعقاد طبیعی خون
• استئوکلسین (Osteocalcin) که در ساختار و متابولیسم استخوان نقش دارد
• پروتئین‌های تنظیم کننده رسوب کلسیم در بافت ها

یکی از تفاوت‌های مهم K2 با K1 این است که K2 معمولاً مدت بیشتری در بدن باقی می‌ماند و برخی انواع آن مانند MK-۷ نیمه عمر طولانی تری دارند. به همین دلیل، پژوهشگران درباره نقش احتمالی آن در سلامت استخوان و عروق تحقیقات بیشتری انجام داده اند.

صحبت‌های دکتر کرمانی در مورد ویتامین K2 را از دست ندهید:

ویتامین K2 خود شامل چندین زیرگروه است که با نام MK شناخته می‌شوند:

نوع ویتامین K2	ویژگی
MK-4	بیشتر در برخی غذاهای حیوانی مانند گوشت و تخم مرغ یافت می‌شود
MK-7	بیشتر در غذاهای تخمیری مانند ناتو وجود دارد و ماندگاری بیشتری در بدن دارد
MK-۸ و MK-۹	بیشتر در برخی محصولات تخمیری و لبنی دیده می‌شوند

آیا ویتامین K همان K2 است؟

خیر. ویتامین K و K2 یکسان نیستند، بلکه K2 یکی از انواع ویتامین K محسوب می‌شود. ویتامین K یک خانواده از ترکیبات است که دو شکل اصلی آن عبارت‌اند از:

نوع	نام علمی	منابع اصلی
ویتامین K1	Phylloquinone	سبزیجات برگ سبز مانند اسفناج و کلم
ویتامین K2	Menaquinone	غذاهای تخمیری، محصولات حیوانی و برخی لبنیات

ویتامین K1 بیشتر از منابع گیاهی دریافت می‌شود و نقش مهمی در انعقاد خون دارد. در مقابل ویتامین K2 بیشتر به دلیل نقش آن در متابولیسم کلسیم و سلامت استخوان مورد مطالعه قرار گرفته است.

البته این تفاوت به این معنی نیست که K2 جایگزین کامل K1 است. هر دو نوع ویتامین K برای عملکرد طبیعی بدن اهمیت دارند و نیاز بدن معمولاً از طریق رژیم غذایی متعادل تأمین می‌شود.

کاربرد و فواید ویتامین K2 برای بدن چیست؟

فواید ویتامین کا ۲ شامل موارد زیر می‌شود:

کمک به سلامت استخوان ها

یکی از مهم ترین دلایل محبوبیت ویتامین K2، نقش احتمالی آن در سلامت استخوان است. ویتامین K2 به فعال شدن پروتئینی به نام استئوکلسین کمک می‌کند. این پروتئین در اتصال کلسیم به ساختار استخوان نقش دارد و به حفظ تراکم استخوان کمک می‌کند.

برخی مطالعات نشان داده اند که مصرف K2 ممکن است روی برخی شاخص‌های سلامت استخوان تأثیر مثبت داشته باشد، اما هنوز تحقیقات بیشتری لازم است تا بتوان درباره تأثیر قطعی مکمل K2 بر پیشگیری یا درمان پوکی استخوان نظر داد.

نقش ویتامین K2 در تنظیم کلسیم بدن

یکی از ویژگی های مهم ویتامین K2 این است که به بدن کمک می‌کند کلسیم را در محل های مناسب مانند استخوان ها استفاده کند. یک مرور علمی منتشرشده در سال ۲۰۲۴ نیز مشخصاً تعامل ویتامین‌های K و D3 را در متابولیسم کلسیم و سلامت استخوان بررسی کرده و نتیجه گرفته که وضعیت کافی ویتامین K در کنار وضعیت مطلوب ویتامین D می‌تواند برای حفظ سلامت استخوان مفید باشد؛ با این حال، پژوهشگران تأکید کرده‌اند که برای اثبات دقیق اثر هم‌افزایی D3 و K به مطالعات بیشتری نیاز است.

به همین دلیل، بسیاری از مکمل ها به شکل ترکیبی ویتامین d3 و k2 تولید می‌شوند.

ارتباط احتمالی با سلامت قلب و عروق

یکی دیگر از موضوعات مورد بررسی درباره K2، نقش آن در جلوگیری از تجمع بیش از حد کلسیم در دیواره عروق است. برخی مطالعات مشاهده ای ارتباط بین دریافت بیشتر ویتامین K و کاهش برخی عوامل خطر بیماری های قلبی را نشان داده اند، اما هنوز نمی‌توان گفت مصرف مکمل K2 به طور قطعی از بیماری های قلبی جلوگیری می‌کند. تحقیقات بیشتری برای اثبات این موضوع مورد نیاز است.

تأثیر احتمالی بر سلامت دندان ها

از آنجا که K2 در فعال سازی برخی پروتئین های مرتبط با استخوان نقش دارد، پژوهشگران احتمال می‌دهند این ویتامین در سلامت دندان‌ها نیز نقش داشته باشد. با این حال شواهد موجود هنوز برای ارائه توصیه درمانی قطعی کافی نیست.

آیا برای تامین ویتامین K2 حتما باید مکمل مصرف کرد؟

خیر. برای بیشتر افراد، مصرف مکمل K2 ضرورت ندارد و دریافت ویتامین K از یک رژیم غذایی متنوع امکان پذیر است.

اگر فرد از مواد غذایی مختلف مانند لبنیات، تخم مرغ، گوشت و غذاهای تخمیری استفاده کند، می‌تواند بخشی از ویتامین K مورد نیاز خود را از رژیم غذایی دریافت کند. ضمن اینکه بدن نیز باکتری هایی دارد که می‌توانند برخی انواع ویتامین K2 را تولید کنند اگرچه میزان و اهمیت این تولید در تأمین نیاز بدن به طور کامل مشخص نیست.

مکمل ممکن است در شرایط خاص و با نظر پزشک مورد استفاده قرار گیرد. بنابراین جستجو برای بهترین مارک ویتامین K2 نباید جای تشخیص نیاز واقعی بدن به مکمل را بگیرد. کیفیت، دوز، نوع K2 و نیاز فردی مهم تر از انتخاب یک برند صرفاً بر اساس تبلیغات است.

همچنین مصرف همزمان ویتامین D3 و K2 لزوماً برای همه افراد ضروری نیست. اگر کمبود یا شرایط پزشکی خاصی وجود داشته باشد، پزشک می‌تواند درباره نیاز به مکمل و دوز مناسب تصمیم بگیرد.

بیشتر بخوانید: ویتامین دی چیست و چه فوایدی دارد؟

منابع ویتامین K2؛ ویتامین کا دو در چه اشکالی وجود دارد؟

ویتامین K2 به شکل قرص و آمپول در داروخانه‌ها یافت می‌شود. اغلب قرص‌های ویتامین کا2 همیشه به صورت ترکیبی با ویتامین D3 تولید می‌شود. با این حال، راه ایده‌آل برای دریافت ویتامین کا ۲ در رژیم غذایی، مصرف گوشت، به ویژه دل و قلوه و جگر، گوشت مرغ، گوشت گوساله و ژامبون است.

اگر می‌پرسید چه غذاهایی ویتامین K2 دارند باید بدانید که این ویتامین برخلاف K1 در طیف گسترده ای از مواد غذایی گیاهی وجود ندارد. منابع K2 بیشتر شامل غذاهای تخمیری و برخی محصولات حیوانی هستند. مقدار K2 موجود در غذا نیز می‌تواند بر اساس روش تولید، نوع تخمیر و رژیم غذایی حیوان متفاوت باشد.

منابع حیوانی و لبنی ویتامین K2

برخی از مواد غذایی حیوانی می‌توانند مقادیر مختلفی از K2 داشته باشند از جمله:

• گوشت مرغ و برخی انواع گوشت
• جگر
• تخم مرغ
• شیر و محصولات لبنی
• پنیر به خصوص برخی پنیرهای تخمیرشده

مقدار و نوع K2 در این مواد غذایی یکسان نیست و پنیرهای مختلف می‌توانند مقادیر متفاوتی از انواع مناکینون ها داشته باشند. بنابراین نمی‌توان تمام محصولات لبنی یا گوشتی را منبع غنی K2 دانست.

ناتو؛ یکی از غنی ترین منابع طبیعی K2

ناتو (Natto) غذایی سنتی ژاپنی است که از سویای تخمیرشده تهیه می‌شود و از شناخته شده ترین منابع غذایی ویتامین K2 به خصوص نوع MK-۷ محسوب می‌شود.

با این حال ناتو به دلیل طعم، بو و بافت خاص خود ممکن است برای بسیاری از افراد به ویژه در ایران، غذای معمولی و در دسترسی نباشد. بنابراین برای دریافت ویتامین K بهتر است رژیم غذایی متنوعی داشته باشید و صرفاً به دنبال یک ماده غذایی خاص نباشید.

غذاهای گیاهی

منابع مستقیم K2 در میان غذاهای گیاهی بسیار محدودتر هستند. بیشتر سبزیجات برگ سبز مانند اسفناج، کلم پیچ، بروکلی و کاهو منبع ویتامین K1 هستند، نه K2. با این حال برخی غذاهای گیاهی تخمیری ممکن است حاوی انواعی از K2 باشند، میزان آن به نوع تخمیر و میکروارگانیسم های دخیل در فرآیند بستگی دارد.

ماده غذایی	وضعیت به عنوان منبع K2
ناتو (سویای تخمیرشده)	بسیار غنی، به خصوص MK-۷
پنیرهای تخمیرشده	منبع K2
تخم مرغ	حاوی مقداری K2
گوشت و مرغ	حاوی مقادیر مختلف K2
جگر	حاوی K2
لبنیات	مقدار متغیر
سبزیجات برگ سبز	عمدتاً منبع K1، نه K2

بهترین زمان مصرف ویتامین K2

برای K2 ساعت مشخص و اثبات شده ای که برای همه افراد بهترین زمان محسوب شود وجود ندارد. مهمتر از ساعت مصرف، مصرف منظم و مطابق دستور محصول یا توصیه پزشک است.

ویتامین K2 یک ویتامین محلول در چربی است بنابراین جذب آن همراه با غذایی که مقداری چربی دارد، می‌تواند مناسب تر باشد. به همین دلیل اگر از قرص ویتامین K2 استفاده می‌کنید، مصرف آن همراه با یکی از وعده‌های اصلی غذا می‌تواند انتخاب مناسبی باشد.

اگر مکمل شما ترکیبی از ویتامین K2 و D3 است، می‌توانید آن را همراه یک وعده غذایی حاوی چربی مصرف کنید. با این حال در صورت مصرف داروهای خاص به ویژه داروهای ضدانعقاد خون، زمان و مقدار مصرف مکمل باید با نظر پزشک تعیین شود.

میزان مصرف ویتامین K2؛ چه مقدار نیاز داریم؟

یک نکته مهم این است که برای K2 به تنهایی مقدار مصرف روزانه توصیه شده مشخص و مستقلی مانند برخی ویتامین ها تعیین نشده است. مقادیر مرجع ویتامین K معمولاً برای کل ویتامین K ارائه می‌شوند و شامل K1 و K2 هستند.

در منابع تغذیه ای، مقدار کافی دریافت روزانه ویتامین K بر اساس سن و جنسیت به شکل زیر بیان می‌شود:

گروه سنی	مقدار کافی ویتامین K در روز
نوزادان ۰ تا ۶ ماه	۲ میکروگرم
نوزادان ۷ تا ۱۲ ماه	۲.۵ میکروگرم
کودکان ۱ تا ۳ سال	۳۰ میکروگرم
کودکان ۴ تا ۸ سال	۵۵ میکروگرم
کودکان ۹ تا ۱۳ سال	۶۰ میکروگرم
نوجوانان ۱۴ تا ۱۸ سال	پسران ۷۵، دختران ۷۵ میکروگرم
مردان بزرگسال	۱۲۰ میکروگرم
زنان بزرگسال	۹۰ میکروگرم
بارداری و شیردهی	۹۰ میکروگرم

این اعداد مربوط به کل ویتامین K دریافتی هستند و نباید آنها را به‌عنوان دوز اختصاصی K2 یا مقدار مورد نیاز مکمل K2 در نظر گرفت.

علائم کمبود ویتامین K2

کمبود شدید ویتامین K در افراد سالمی که رژیم غذایی مناسبی دارند نسبتاً نادر است. ضمن اینکه نمی‌توان تنها بر اساس علائم بالینی، کمبود اختصاصی K2 را تشخیص داد. یکی از مهم ترین پیامدهای کمبود ویتامین K، اختلال در فرآیند انعقاد خون است زیرا برخی پروتئین های انعقادی برای فعال شدن به ویتامین K نیاز دارند.

از نشانه های احتمالی کمبود ویتامین K می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• کبودی آسان
• خونریزی غیرطبیعی
• خونریزی طولانی تر از حد معمول
• خون دماغ مکرر
• خونریزی لثه
• در موارد شدید، خونریزی داخلی

کمبود شدید ویتامین K می‌تواند در نوزادان، افراد مبتلا به برخی اختلالات جذب چربی یا کسانی که بعضی داروها را مصرف می‌کنند، اهمیت بیشتری داشته باشد. بنابراین علائم کمبود ویتامین K2 اختصاصی نیستند و تشخیص کمبود باید توسط پزشک و با بررسی شرایط فرد انجام شود.

عوارض مصرف بیش از حد K2

ویتامین K2 در مقادیر معمول غذایی برای بیشتر افراد بی‌خطر است و مسمومیت ناشی از دریافت K2 از غذا بسیار غیرمعمول است. همچنین برای ویتامین K یک حد بالای قابل‌تحمل (UL) مشخصی تعیین نشده است.

با این حال این موضوع به معنای بی‌خطر بودن مصرف خودسرانه دوزهای بالای مکمل نیست. درباره دوزهای بالای مکمل ها اطلاعات ایمنی طولانی مدت محدودتر است و ممکن است مصرف آنها در افراد دارای شرایط پزشکی خاص یا مصرف‌کننده برخی داروها مشکل ساز شود.

مهم ترین نکته درباره عوارض ویتامین K2 مربوط به تداخل آن با داروهای ضدانعقاد مانند وارفارین است. افزایش یا کاهش قابل توجه دریافت ویتامین K می‌تواند بر اثر این داروها تأثیر بگذارد. افرادی که وارفارین مصرف می‌کنند نباید بدون مشورت پزشک مصرف مکمل K2 یا تغییر عمده در رژیم غذایی خود را شروع کنند.

نتیجه گیری

ویتامین K2 یکی از انواع ویتامین K است که در فعال سازی برخی پروتئین های مرتبط با انعقاد خون و متابولیسم استخوان نقش دارد. منابع غذایی آن بیشتر شامل ناتو، برخی پنیرهای تخمیرشده، تخم مرغ، گوشت و محصولات حیوانی هستند در حالی که سبزیجات برگ سبز بیشتر منبع K1 محسوب می‌شوند.

اگر رژیم غذایی متنوعی داشته باشید، معمولاً برای تأمین ویتامین K نیازی به مصرف خودسرانه مکمل ندارید. همچنین اگرچه ارتباط K2 با سلامت استخوان و تنظیم کلسیم موضوع مهمی در تحقیقات است، شواهد فعلی برای اینکه مصرف مکمل K2 را به‌عنوان درمان قطعی پوکی استخوان یا بیماری قلبی توصیه کنیم، کافی نیست.

افرادی که داروهای ضدانعقاد مانند وارفارین مصرف می‌کنند، یا قصد مصرف دوز بالای مکمل K2 را دارند، باید قبل از شروع مکمل با پزشک مشورت کنند. در نهایت انتخاب بهترین مارک ویتامین K2 زمانی اهمیت پیدا می‌کند که فرد واقعاً به مکمل نیاز داشته باشد در غیر این صورت، تمرکز بر یک رژیم غذایی متنوع و متعادل اولویت دارد.

سوالات متداول