مضرات شکر چیست؟

در گذشته بسیاری از افراد عامل اصلی چاقی و اضافه وزن را روغن و چربی می‌دانستند اما با گذشت زمان تحقیقات نشان داد کربوهیدرات ها بیشتر از درشت مغذی های دیگر در نوسان قند خون و افزایش احتمال چاقی و بیماری های مربوط به آن نقش دارند. با این حال همه کربوهیدرات ها را نمی‌توان بد دانست. برای مثال مضرات شکر برای همه مشخص است، اما کربوهیدرات های خوبی نیز وجود دارند که مصرف آنها برای بدن نیاز است.

امروز می‌خواهیم درباره شکر که از کربوهیدرات های تصفیه شده به دست می آید، صحبت کنیم و ضررهای شکر را برای سلامتی بدن بررسی کنیم. تا پایان با ما همراه باشید.

شکر از چه ماده ای به دست می آید؟

شکر خوراکی از دو منبع گیاهی اصلی تولید می‌شود:

• نیشکر: که یک گیاه گرمسیری با ساقه های بلند و آبدار است و معمولا از آب شیرین موجود در ساقه نیشکر کریستال های شکر بدست می‌آید.
• چغندر قند: این گیاه بر خلاف نیشکر در مناطق معتدل رشد می‌کند و ریشه آن سرشار از ساکاروز (قند) است. ابتدا ریشه نیشکر خرد و شیره آن استخراج می‌شود و بعد از تصفیه و کریستالیزاسیون شکر تولید می‌شود.

از نظر شیمیایی شکر معمولی همان ساکاروز است و فرقی نمی‌کند از نیشکر یا چغندر قند به دست آمده باشد.

مضرات شکر چیست؟

مصرف شکر مخصوصا اگر بیش از حد باشد می‌تواند مضرات بسیاری به همراه داشته باشد؛ از جمله:

این ویدئوی دکتر کرمانی در مورد مضرات شکر را از دست ندهید:

افزایش خطر دیابت نوع ۲

وقتی صحبت از شکر می‌شود اولین چیزی که به ذهنتان می‌آید شکر سفید است اما این ماده در واقع در بسیاری از غذاهایی که در طول روز می‌خورید ممکن است وجود داشته باشد. استفاده زیاد از نوشیدنی های قندی و انواع شیرینی و کیک موجب می‌شود مقدار زیادی از این ماده وارد بدن و موجب افزایش قند خون شود.

وقتی برای مدت زمان طولانی قند خونتان بالا باشد به مرور، بدن نسبت به انسولین مقاومت نشان می‌دهد و این شروع ابتلا به بیماری دیابت نوع ۲ است.

بیشتر بخوانید: هر آنچه باید از مضرات شکر قهوه ای بدانید!

چاقی و افزایش وزن

یکی از مضرات شکر، ایجاد اضافه وزن و چاقی است. شکر کالری بالایی دارد اما مواد مغذی خاصی در آن نیست. وقتی قند ساده وارد سیستم بدن می‌شود به سرعت قند خون بالا می‌رود. با بالا رفتن قند خون بدن مجبور به ترشح انسولین می‌شود، نقش انسولین جمع کردن قند و پایین آوردن قند خون است. به همین دلیل است که وقتی غذاهای حاوی شکر زیاد می‌خوریم وزنمان زودتر بالا می‌رود. برنامه غذایی کسانی که دچار اضافه وزن هستند معمولا سرشار از کربوهیدرات های ساده است و فیبر و پروتئین کمی دارد.

پوسیدگی دندان

یکی از دلایل اصلی پوسیدگی دندان سطح اسیدیته بالای محیط دهان است اما این چه ارتباطی با قند دارد؟ باکتری های موجود در دهان از شکر تغذیه کرده و اسید تولید می‌کنند این اتفاق به مرور زمان موجب تخریب مینای دندان و پوسیدگی آن خواهد شد.

افزایش خطر بیماری های قلبی

مصرف زیاد شکر می‌تواند عوارضی مانند افزایش چربی خون، فشار خون و بروز التهاب در بدن شود که همگی این موارد برای قلب مضر هستند. همانطور که گفته شد شکر از عوامل اصلی افزایش وزن است وقتی درصد بافت چربی در بدن بالا برود به مرور سطح HDL کلسترول خوب کاهش پیدا می‌کند و LDL یا کلسترول بد بالا می‌رود. متعادل نبودن سطح کلسترول و تری گلیسیرید از عوامل اصلی افزایش خطر بیماری قلبی است و قند و شکر مستقیما روی ان تاثیر دارند.

کبد چرب

 یکی دیگر از بیماری های مزمنی که مصرف زیاد شکر موجب آن می‌شود کبد چرب غیر الکلی است. شکر خوراکی یا ساکاروز از دو جزء تشکیل شده گلوکز و فروکتوز. کبد فقط توانایی متابولیسم فروکتوز را دارد و وقتی فروکتوز زیادی وارد آن می‌شود مجبور خواهد شد آن را به چربی تبدیل کند. این چربی های ساخته شده در کبد انباشته می‌شوند پس در نتیجه حتی اگر فردی لاغر هم باشد دچار کبد چرب می‌شود که ادامه یافتن این روند موجب ایجاد یک چرخه معیوب خواهد شد.

افزایش التهاب در بدن

 مصرف بالای شکر باعث افزایش استرس اکسیداتیو،، التهاب سلولی و آسیب به میتوکندری خواهد شد. متاسفانه مصرف قند و شکر به نوعی اعتیاد تبدیل می‌شود و تحقیقات نشان داده این نوع اعتیاد شباهت زیادی به اعتیاد به مواد مخدر دارد. یکی از دلایلی که افراد بعد از دریافت رژیم های کم کالری و سخت دچار اختلال در خلق و خو می‌شوند نیز همین است.

شکر خود عامل افزایش میزان چربی در بدن است، چربی ها نیز موجب ایجاد التهاب خواهند شد. همین التهاب عملکرد ارگان های مختلف در بدن را مختل خواهد کرد و در پی آن گرفتار انواع بیماری های مزمن خواهید شد.

ضررهای شکر سفید در طب اسلامی

در طب اسلامی و طب سنتی شکر سفید به دلیل فرآوری شدید، حرارت زیاد و تصفیه کامل، ماده‌ای با طبع بسیار گرم و خشکِ غیرطبیعی و فاقد روح غذایی به حساب می‌آید. همچنین در طب اسلامی کبد مرکز تولید اخلاط و سلامت بدن است و مصرف زیاد شکر موجب ضعف عملکرد کبد، افزایش خلط صفرا و ایجاد کبد چرب و سوءمزاج کبد خواهد شد.

شکر سفید به دلیل طبع بسیار گرم باعث افزایش صفرا، تندی مزاج و خشکی بدن می‌شود. مصرف مواد شیرینِ صنعتی، رطوبت طبیعی معده را از بین می‌برد، باعث سوءهاضمه و نفخ می‌شود و اشتهای کاذب ایجاد می‌کند. از دیدگاه طب اسلامی شکر سفید ماده ای پرضرر، مضعف کبد و مولد اخلاط فاسد است و مصرف آن باید حداقل و همراه با مصلح باشد.

آیا مصرف شکر در رژیم مجاز است؟

با وجود مضرات شکر، مصرف آن در رژیم غذایی ممنوع نیست اما باید مقدارش کنترل شود. در علم تغذیه دو نوع قند وجود دارد یکی قند طبیعی و دیگری قند افزوده. قند طبیعی را معمولا در مواد غذایی سالم مانند میوه ها و شیر و لبنیات می‌توان پیدا کرد این نوع قندها معمولا در کنار خود فیبر، ویتامین و مواد معدنی دارند که در رژیم غذایی سالم مجاز هستند.

اما قند افزوده همین شکر و قند است که به غذاها اضافه می‌شود درست مانند شربت ها، شیرینی ها، نوشابه ها و انواع دیگر نوشیدنی های گازدار حاوی قند. گاهی قند افزوده به صورت مخفی در غذاها وجود دارد برای مثال سس ها معمولا حاوی قند مخفی هستند این یعنی طعم شیرینی را حس نمی‌کنید اما برای تغییر در طعم قند به شکل های دیگر اضافه شده.

قندهای افزوده شده باید در برنامه غذایی محدود شوند. میزان مصرف معقول در طول روز معادل ۱۰ درصد از کالری روزانه است برای مثال فردی که رژیمی با ۲۰۰۰ کالری را دنبال می‌کند در طول روز تنها ۵۰ گرم یا ۶ قاشق چای خوری شکر می‌تواند استفاده کند.

در برنامه غذایی دکتر کرمانی نیز شکر حذف نشده و برای اینکه بتوانید برنامه خود را سالمتر کنید جایگزین هایی نیز برای شکر به شما توصیه خواهد شد. برخی از برنامه ها مانند رژیم کتوژنیک به خاطر نوع رژیم به کل قند و شکر را حذف می‌کنند.

چگونه از مضرات شکر در امان بمانیم؟

همانطور که گفته شد در رژیم دکتر کرمانی برای بهبود انتخاب های غذایی جایگزین های سالمی را به جای شکر در اختیارتان قرار خواهیم داد. قند و شکر در هر غذایی باشند ماهیت خود را حفظ می‌کنند اما اگر قرار است وارد بدن شوند اجازه ندهید به شکل ساده این اتفاق بیفتد یعنی اگر قرار است قند وارد شود باید به همراهش ویتامین و مواد معدنی هم بیاید.

بهترین جایگزین ها برای شکر ساده عبارتند از: عسل طبیعی، انواع شیره ها مانند شیره خرما، انگور و توت، میوه ها چه خشک چه طبیعی. گاهی افراد برای کاهش شکر مصرفی رو به قندهای مصنوعی می‌آورند. قندهای مصنوعی ۰ کالری هستند اما به مرور زمان ممکن است مشکلاتی نظیر مقاومت به انسولین را به وجود بیاورند پس در مصرفشان احتیاط کنید.

استفاده از دارچین نیز برای شیرین کردن غذاهایی که میل می‌کنید توصیه می‌شود. دارچین ادویه ای است که بدون کالری طعمی شیرین به برخی غذاها اضافه می‌کند و برای مبتلایان به دیابت نیز بسیار مفید است.

جمع بندی:

شکر یکی از اصلی ترین عوامل چاقی و اضافه وزن است و مصرف زیاد آن بدن را در معرض انواع بیماری های مزمن از جمله دیابت و بیماری های قلبی قرار می‌دهد. در یک برنامه غذایی سالم قرار نیست برای همیشه از مصرف شکر محروم شوید اما به شما یاد داده خواهد شد چه مقدار شکر استفاده کنید و یا آن را با جیگزین های مناسب تبدیل به گزینه ای مفید کنید.

سوالات متداول مقاله مضرات شکر: