میلیونها نفر هر ساله شیرین کننده های مصنوعی را برای جایگزینی شکر در قهوه، چای و سایر غذاهای خود انتخاب میکنند. اما آسپارتام چیست و ما در مورد این ترکیب که در برخی از برندهای مورد علاقه ما استفاده میشود چه میدانیم؟ آسپارتام یکی از محبوب ترین شیرینکنندههای غیرمغذی (NNS) موجود در بازار است.
در واقع احتمال زیادی وجود دارد که شما یا یکی از آشنایانتان در ۲۴ ساعت گذشته نوشیدنی حاوی آسپارتام مصرف کرده باشید. در حالی که آسپارتام همچنان محبوب است در سالهای اخیر با جنجال زیادی نیز روبرو بوده است. بسیاری از مخالفان ادعا کردهاند که مصرف آسپارتام عوارض جانبی نامطلوبی دارد. همچنین ادعاهای منفی در مورد عوارض جانبی طولانی مدت مصرف آسپارتام وجود دارد. در این مقاله به بررسی این شیرین کننده مصنوعی میپردازیم تا ببینیم چه عوارض و مزایایی میتواند داشته باشد.
آسپارتام چیست؟
آسپارتام یک شیرین کننده کم کالری است، ماده ای که طعم شیرینی دارد اما حاوی قندهای طبیعی نیست و کالری بسیار کمتری نسبت به شکر دارد. دلیل این امر آن است که ۲۰۰ برابر شیرین تر از شکر است، بنابراین مقدار مورد نیاز برای استفاده از آن بسیار کم است.
آسپارتام، مصنوعی است؛ به این معنی که در طبیعت وجود ندارد. از دو اسید آمینه طبیعی ساخته شده است: اسید آسپارتیک و فنیل آلانین. این اسیدها را میتوان در غذا و بدن خود یافت. اما فنیل آلانین موجود در آسپارتام کمی تغییر داده شده تا شیرین تر شود.
از زمان تولید آن در سال ۱۹۶۵ آسپارتام به طور گسترده توسط آزمایشگاه های دولتی و مستقل آزمایش شده است. اما ایمنی آن هنوز مورد سوال است. اگرچه اکنون میتوانید آن را در هزاران ماده غذایی در سراسر جهان پیدا کنید.
صحبت های دکتر کرمانی در مورد قند آسپارتام را از دست ندهید:
آیا آسپارتام جایگزین خوبی برای قند سفید است؟
استفاده از آسپارتام به عنوان یک کمک کننده برای کاهش وزن بسیار مورد بحث است. باور اولیه که توسط عقل سلیم و بازاریابی اولیه پشتیبانی میشد این بود که محصولی که چیزها را مانند شکر شیرین میکند اما کالری کمتری دارد به شما در کاهش وزن کمک میکند و در عین حال از غذاها و نوشیدنی های شیرین لذت میبرید.
در طول دهه ها نتایج تحقیقات متفاوت بوده است. برخی مطالعات نشان داده اند که تغییر به آسپارتام از شکر منجر به کاهش وزن موفقیت آمیز در برخی افراد شده اما برخی دیگر وزن کم نکرده اند، و برخی افراد حتی وزن اضافه کرده اند.
برخی مطالعات نشان میدهند که آسپارتام میتواند سرعت متابولیسم را پایین بیاورد. متابولیسم نحوه تولید انرژی از غذایی است که میخورید و توسط بدن صورت میگیرد. متابولیسم کندتر مستقیماً با افزایش وزن مرتبط است. بنابراین حتی اگر آسپارتام به شما کمک کند کالری کمتری مصرف کنید ممکن است همچنان وزن اضافه کنید زیرا متابولیسم کند شده است. اما مطالعات دیگر چیز متفاوتی نشان دادند.
در سال ۲۰۲۰ مطالعه ای نشان داد که مصرف یک شیرین کننده کم کالری به خودی خود مسئول کند شدن متابولیسم نیست. اما وقتی با کربوهیدرات ها یا چربی ها ترکیب میشود باعث کند شدن متابولیسم افراد میشود. بنابراین برای مثال اگر یک نوشابه رژیمی حاوی آسپارتام بنوشید ممکن است هیچ تاثیری روی شما نداشته باشد. اما اگر آن نوشابه رژیمی را همزمان با خوردن سیب زمینی سرخ کرده بنوشید میتواند اثرات منفی بر متابولیسم داشته باشد.
نتایج این مطالعه فقط یافته های اولیه بود و قبل از اینکه دانشمندان واقعاً بتوانند نحوه عملکرد آن را درک کنند، باید تحقیقات بیشتری انجام شود.
فواید آسپارتام چیست؟
در حالی که نگرانی ها در مورد ایمنی آسپارتام وجود دارد اما مصرف متعادل آن، فرد را کمتر در خطر عوارض قرار میدهد. ماهیت کم کالری و خواص مناسب برای دندان، آسپارتام را به جایگزینی جذاب برای شکر برای مدیریت وزن و سلامت دندان تبدیل کرده است. مانند هر ماده غذایی اعتدال کلیدی است و افراد با شرایط خاص سلامتی باید احتیاط کنند.
آسپارتام برخلاف شکر باعث پوسیدگی دندان نمیشود. این امر آن را به انتخابی ایده آل برای کسانی که نگران سلامت دندانهای خود هستند تبدیل میکند. این ماده به افراد اجازه میدهد تا از طعم های شیرین لذت ببرند و در عین حال خطر پوسیدگی و سایر مشکلات دندانی را کاهش میدهد.
مزایای دیگر آسپارتام هنوز بسیار مبهم هستند. برای مثال برخی از تحقیقات اعلام میکنند که آسپارتام موجب بالا رفتن شدید قند خون نمیشود و به همین خاطر میتواند به افراد دیابتی کمک کند و از آن سو تحقیقات دیگری اعلام میکنند که تاثیر آسپارتام روی برخی هورمون ها برای افراد دیابتی مشکل ساز خواهد شد.
از آسپارتام در چه غذاهایی استفاده میشود؟
استفاده از آسپارتام به ویژه در نوشیدنی های بدون قند رایج است. از کوکاکولا زیرو و پپسی مکس گرفته تا اسپرایت زیرو و تعداد بیشماری از نوشابه های گازدار «سبک» این محصولات به پرفروشترین محصولات صنعت نوشابه تبدیل شدهاند.
اما نوشابهها تنها آغاز ماجرا هستند. آسپارتام همچنین در موارد زیر یافت میشود:
- آب نبات ها و آدامس ها: بسیاری از شیرینی های «بدون قند» مانند آدامس منتوس حاوی آسپارتام هستند.
- محصولات لبنی طعمدار: برخی از ماست ها و دسرها از آن به عنوان شیرین کننده استفاده میکنند.
- محصولات ورزشی: برای افزودن شیرینی بدون کالری آسپارتام در نوشیدنی های ورزشی مانند پاورید (کوکاکولا) و در ماست های پروتئینی مانند سری لیندال نستله استفاده میشود.
- داروها و مکملها: برخی از قرصهای جویدنی یا جوشان از آسپارتام برای پوشاندن تلخی استفاده میکنند.
آیا دکتر کرمانی آسپارتام را تایید میکند؟
دکتر کرمانی آسپارتام را منع نمیکند اما توصیه میکند در سطح بسیار کم از آن استفاده شود چون علاوه بر اینکه میتواند مقداری روی قند خون تاثیر بگذارد برای بعضی افراد مشکلات گوارشی نیز به همراه خواهد داشت. استویا معمولا گزینه بهتری است اما آن را هم باید متعادل استفاده کرد چون مصرف زیاد استویا نیز میتواند مشکلات گوارشی به همراه داشته باشد.
عوارض مصرف آسپارتام چیست؟
آسپارتام ممکن است عوارض جانبی زیر را داشته باشد:
تاثیر روی وزن بدن
آسپارتام حاوی ۴ کالری در هر گرم است که مقدار مشابهی با شکر است. با این حال حدود ۲۰۰ برابر شیرین تر از شکر است بنابراین تنها مقدار بسیار کمی آسپارتام برای شیرین کردن غذاها و نوشیدنیها لازم است. به همین دلیل است که مردم اغلب از آن در رژیم های غذایی کاهش وزن استفاده میکنند.
با این حال، یک مطالعه حیوانی در سال ۲۰۲۱ نشان داد که مصرف آسپارتام در موش ها به دلیل افزایش راندمان انرژی منجر به افزایش وزن بدن و توده چربی میشود. محققان این اثر را به مقدار آسپارتام نسبت دادند تا شکل مصرف.
به طور مشابه یک مطالعه پرسشنامه ای در سال ۲۰۲۳ ارتباطی بین مصرف آسپارتام و افزایش وزن بدن، دور کمر، شاخص توده بدنی (BMI) و افزایش در هر سه مورد در طول ۲۵ سال پیدا کرد. با این حال یک آزمایش در سال ۲۰۱۸ نشان داد که آسپارتام در بزرگسالان لاغر بیش از ۱۲ هفته بر وزن بدن تأثیر نمیگذارد.
تاثیر روی اشتها
برخی تحقیقات نشان میدهند که آسپارتام ممکن است اشتها را افزایش دهد. با این حال تحقیقات دیگر این یافته ها را پشتیبانی نمیکنند. به عنوان مثال یک مطالعه در سال ۲۰۱۸ به بررسی مصرف آسپارتام در ۱۰۰ بزرگسال لاغر با BMI بین ۱۸ تا ۲۵ که بین ۱۸ تا ۶۰ سال سن داشتند پرداخت. محققان دریافتند که مصرف آسپارتام طی ۱۲ هفته هیچ تاثیری بر اشتها وزن بدن یا مدیریت قند خون نداشته است. برای درک بهتر ارتباط بین آسپارتام و اشتها تحقیقات بیشتری لازم است.
تاثیر روی متابولیسم
یک مطالعه حیوانی در سال ۲۰۲۴ نشان میدهد که مصرف طولانی مدت شیرین کنندههای غیرمغذی از جمله آسپارتام اثرات نامطلوب متابولیکی ایجاد نمیکند.
در مقابل یک بررسی در سال ۲۰۲۱ نشان میدهد که ممکن است ارتباطی بین آسپارتام و بیماری های متابولیکی مانند دیابت نوع ۲ وجود داشته باشد. با این حال تحقیقات بیشتری برای درک این ارتباط بالقوه ضروری است. نویسندگان همچنین پیشنهاد میکنند که محصولات متابولیک آسپارتام ممکن است مضرتر از خود آسپارتام باشند.
یک مطالعه حیوانی در سال ۲۰۲۱ آسپارتام را با عدم تحمل گلوکز مرتبط دانست و نتیجه گرفت که آسپارتام ممکن است اثرات نامطلوبی بر متابولیسم داشته باشد. در نهایت تحقیقات بیشتر در انسان برای متخصصان ضروری است تا اثرات متابولیکی بالقوه طولانی مدت آسپارتام را درک کنند.
آسپارتام و سرطان
آژانس بینالمللی تحقیقات سرطان آسپارتام را به عنوان “احتمالاً سرطان زا برای انسان” طبقه بندی میکند. سایر مواد موجود در این دسته شامل سرب و دود اگزوز موتورهای بنزینی است. اما کارشناسان معتقدند که هیچ نگرانی قابل توجهی در مورد ایمنی مصرف آسپارتام با دوز روزانه ۴۰ میلیگرم بر کیلوگرم وجود ندارد.
سازمان بهداشت جهانی بیان میکند که آسپارتام برای عموم مردم بیخطر است به شرطی که تولید کنندگان از شیوه های خوب و شرایط استفاده تأیید شده پیروی کنند. با این حال برخی تحقیقات خطرات بالقوه سلامتی را نشان میدهند.
اثرات کوتاهمدت مصرف آسپارتام
یک مطالعه در سال ۲۰۱۹ به بررسی اثرات کوتاه مدت آسپارتام بر خون و اندازه گیریهای بیوشیمیایی در موش های ماده آلبینو سوئیسی طی ۳۰ روز پرداخت. این مطالعه نشان داد که مصرف آسپارتام برای موش ها مضر است و عوارض جانبی مربوط به خون و اندازه گیری های بیوشیمیایی ایجاد میکند. با این حال محققان برای پشتیبانی از این یافته ها به شواهد و مطالعات انسانی بیشتری نیاز دارند.
اثرات طولانیمدت مصرف آسپارتام
نگرانیهایی در مورد اثرات آسپارتام بر سیستم عصبی مرکزی و محیطی وجود داشته است. یک بررسی در سال ۲۰۲۱ تحقیقاتی را برجسته میکند که نشان میدهد استفاده طولانیمدت از آسپارتام ممکن است خطر ابتلا به اختلالات عصبی از جمله موارد زیر را افزایش دهد:
- بیماری آلزایمر
- تومورهای مغزی
- اماس
- بیماری پارکینسون
استفاده طولانیمدت از آسپارتام ممکن است بر عصب سیاتیک در کمر تأثیر منفی بگذارد. مطالعات انسانی آینده ممکن است به دانشمندان کمک کند تا اطلاعات بیشتری در مورد اثرات آسپارتام بر ساختار و عملکرد عصب کسب کنند.
چه کسانی نباید آسپارتام استفاده کنند؟
فنیل کتونوری (PKU) یک اختلال متابولیک ژنتیکی است که سطح اسید آمینه ضروری به نام فنیل آلانین را در خون افزایش میدهد. افراد مبتلا به PKU قادر به متابولیزه کردن صحیح فنیل آلانین نیستند، بنابراین باید از مصرف آن خودداری کنند یا مصرف آن را محدود کنند.
فنیل آلانین یکی از دو اسید آمینه ای است که آسپارتام را تشکیل میدهد. آسپارتام مقادیر بسیار کمتری فنیل آلانین نسبت به منابع غذایی روزمره مانند گوشت، ماهی، تخم مرغ و لبنیات فراهم میکند. افراد مبتلا به PKU باید تمام منابع غذایی فنیل آلانین را برای جلوگیری از سطوح سمی آن کنترل کنند.
جمع بندی
علیرغم تأیید مقامات در سراسر جهان هنوز بحث های زیادی در مورد ایمنی آسپارتام وجود دارد. برخی شواهد نشان میدهد که آسپارتام ممکن است اثرات نامطلوبی بر سلامتی داشته باشد. با این حال مطالعات بیشتری در مورد تاثیر آن بر انسان لازم است. سازمانهایی مانند FDA آسپارتام را به عنوان ماده ای بیخطر برای مصرف انسان در یک محدوده مشخص روزانه تأیید کردهاند.
اما یک نکته وجود دارد:
آسپارتام به کنترل وزن کمکی نمیکند و حتی ممکن است هوس شیرینی را تقویت کند. اجتناب از شکر در یک محصول ممکن است به سادگی افراد را به مصرف آن در جای دیگر سوق دهد. شیرین کننده هایی مانند آسپارتام به جز مصارف پزشکی برای افراد مبتلا به دیابت فایده کمی دارند.
سوالات متداول مقاله آسپارتام چیست:
۱- آیا آسپارتام چاق کننده است؟
برخی تحقیقات نشان داده که میتواند باشد اما اگر در دوز پایین (۴۰ میلی گرم) مصرف شود تاثیر چاق کنندگی ندارد.
۲- آسپارتام بهتر است یا استویا؟
استویا نسبت به آسپارتام بهتر است چون طبیعی است اما باید از استویایی که میخرید و نوع تولیدش مطمئن باشید.
منابع:
دیدگاه شما