غذا خوردن برای بیشتر افراد یک فعالیت طبیعی و روزمره است، اما برای برخی افراد می‌تواند با ترس، نگرانی و اضطراب همراه باشد. گاهی فرد هنگام دیدن غذا، شروع وعده غذایی یا حتی فکر کردن به خوردن دچار استرس می‌شود. این مشکل ممکن است به دلایلی مانند اضطراب، تجربه ناخوشایند قبلی، ترس از خفگی یا استفراغ، اضطراب اجتماعی یا برخی اختلالات خوردن ایجاد شود.
ترس از غذا خوردن همیشه به معنای ابتلا به یک اختلال خوردن نیست با این حال اگر اضطراب باعث محدود شدن شدید رژیم غذایی، خودداری از غذا خوردن، کاهش وزن یا اختلال در زندگی روزمره شود، باید علت آن بررسی شود. برخی افراد نیز ممکن است به دلیل ترس از پیامدهای غذا خوردن، مانند خفگی یا استفراغ، مصرف غذا را محدود کنند.
ترس از غذا خوردن چیست؟
ترس از غذا خوردن یک اصطلاح عمومی برای توصیف نگرانی یا اضطراب شدید درباره غذا و فرایند خوردن است. این ترس می‌تواند شکل های مختلفی داشته باشد. برای مثال فرد ممکن است از خود غذا، بلعیدن آن، خفگی، استفراغ، افزایش وزن یا حتی غذا خوردن در حضور دیگران بترسد.
در بعضی افراد این ترس باعث می‌شود غذاهای خاصی را حذف کنند یا مقدار غذای مصرفی خود را کاهش دهند. در موارد شدیدتر، فرد ممکن است به دلیل ترس یا اضطراب از خوردن بسیاری از غذاها اجتناب کند. یکی از اختلالاتی که می‌تواند با این الگو همراه باشد، اختلال اجتنابی/محدودکننده مصرف غذا یا ARFID است.
طبق یافته‌های Cleveland Clinic در ARFID، محدود کردن غذا معمولاً به دلیل نگرانی درباره افزایش وزن یا شکل بدن نیست بلکه عواملی مانند حساسیت به بو و بافت غذا، بی‌علاقگی به غذا خوردن یا ترس از پیامدهایی مانند خفگی و استفراغ می‌توانند نقش داشته باشند.
علت استرس هنگام غذا خوردن چیست؟
علت استرس هنگام غذا خوردن می‌تواند جسمی، روانی یا ترکیبی از هر دو باشد. اضطراب می‌تواند علائم جسمی مانند تهوع، تپش قلب، تعریق، ناراحتی معده و احساس گرفتگی گلو ایجاد کند. همین علائم ممکن است باعث شوند فرد غذا خوردن را با احساس خطر مرتبط کند.
گاهی نیز مشکل از یک تجربه ناخوشایند شروع می‌شود. برای مثال فردی که قبلاً هنگام غذا خوردن دچار خفگی، استفراغ یا حمله اضطرابی شده، ممکن است بعدها از تکرار آن اتفاق بترسد. در نتیجه هنگام هر وعده غذایی اضطراب پیدا می‌کند.
از دلایل احتمالی دیگر می‌توان به اضطراب اجتماعی، ترس از افزایش وزن، مشکلات گوارشی، حساسیت حسی نسبت به غذا و برخی اختلالات خوردن اشاره کرد.
چرا موقع غذا خوردن استرس میگیرم؟
اگر با خود می‌گویید چرا موقع غذا خوردن استرس میگیرم، مهم است که مشخص کنید دقیقاً چه چیزی باعث این احساس می‌شود. برای یک فرد ممکن است ترس از خفگی علت اصلی باشد در حالی که فرد دیگری به دلیل ترس از چاق شدن یا قضاوت دیگران مضطرب می‌شود.
اضطراب می‌تواند یک چرخه ایجاد کند. فرد هنگام غذا خوردن دچار تهوع یا احساس گرفتگی گلو می‌شود این علائم را خطرناک تصور می‌کند و در نتیجه اضطراب بیشتری پیدا می‌کند. دفعه بعد ممکن است از غذا خوردن اجتناب کند و همین اجتناب، ترس را تقویت کند.
در برخی موارد، اضطراب حتی بعد از غذا نیز ادامه پیدا می‌کند. نگرانی درباره احساسات جسمی بعد از وعده غذایی، مانند تپش قلب، نفخ یا ناراحتی معده، می‌تواند باعث شود فرد نسبت به غذا خوردن حساس تر شود.
علائم ترس و اضطراب هنگام غذا خوردن
علائم ترس از غذا خوردن در افراد مختلف متفاوت است. برخی افراد فقط احساس نگرانی دارند اما در موارد شدیدتر، علائم جسمی و رفتاری نیز دیده می‌شود. علائم احتمالی عبارتند از:
- تپش قلب و افزایش ضربان قلب
- تعریق یا لرزش
- تهوع و ناراحتی معده
- احساس گرفتگی یا توده در گلو
- ترس از خفگی یا استفراغ
- حمله پانیک
- کاهش اشتها
- خوردن بسیار آهسته یا لقمه‌های کوچک
- حذف برخی غذاها
- اجتناب از وعده‌های غذایی
- ترس از غذا خوردن در جمع
- کاهش وزن در صورت ادامه دار شدن محدودیت غذایی
اگر این رفتارها باعث شوند فرد مواد غذایی کافی دریافت نکند، ممکن است به مرور دچار کمبود مواد مغذی و مشکلات جسمی شود.
انواع ترس از غذا خوردن
همانطور که بالاتر گفته شد، دلایل مختلفی دارد که فرد هنگام غذا خوردن ممکن است استرس یا ترس بگیرد. در ادامه انواع این ترس‌ها برای شما بیان شده است:
ترس از غذا خوردن در جمع
برخی افراد در خانه مشکلی با غذا خوردن ندارند اما وقتی در رستوران، مهمانی، محل کار یا کنار افراد دیگر قرار می‌گیرند، مضطرب می‌شوند. این مشکل می‌تواند با اضطراب اجتماعی مرتبط باشد.
فرد ممکن است نگران باشد که دیگران مقدار غذایی که می‌خورد، انتخاب غذا، نحوه غذا خوردن یا ظاهر بدن او را قضاوت کنند. در برخی افراد نیز ترس از تهوع، استفراغ یا خفگی در حضور دیگران باعث می‌شود از وعده‌های غذایی اجتماعی دوری کنند.
این وضعیت ممکن است به تدریج باعث شود فرد از مهمانی ها، رستوران ها یا حتی موقعیت هایی که در آن غذا وجود دارد اجتناب کند. انتخاب غذای آشنا، همراه داشتن یک فرد قابل اعتماد و مواجهه تدریجی با موقعیت های اضطراب آور می‌تواند کمک کننده باشد اما در صورت شدید بودن اضطراب، درمان تخصصی اهمیت دارد.
ترس از بلعیدن غذا
ترس شدید از بلعیدن غذا یا مایعات را فاگوفوبیا (Phagophobia) می‌نامند. این مشکل با اختلال واقعی در عملکرد بلع یکسان نیست. در فاگوفوبیا، ترس و اضطراب درباره بلع می‌تواند بسیار شدید باشد، حتی اگر مشکل جسمی مشخصی در بلع وجود نداشته باشد.
این ترس ممکن است بعد از تجربه ای مانند خفگی یا گیر کردن غذا ایجاد شود. فرد ممکن است برای جلوگیری از اتفاقی که از آن می‌ترسد، غذا را به قطعات بسیار کوچک تقسیم کند، مدت زیادی غذا را بجود یا از بعضی غذاها و حتی مایعات اجتناب کند.
اگر ترس از بلع باعث کاهش شدید مصرف غذا و مایعات شود، احتمال کم آبی، کاهش وزن و سوءتغذیه افزایش می‌یابد. بنابراین در موارد شدید باید علت جسمی و روانی مشکل هر دو بررسی شوند.
ترس از مسمومیت غذایی
ترس از مسمومیت غذایی زمانی رخ می‌دهد که فرد به شکل مداوم و بیش از حد نگران آلوده، فاسد یا ناسالم بودن غذا باشد. این نگرانی ممکن است باعث شود فرد از خوردن غذاهای رستورانی، غذاهای مانده، مواد غذایی با تاریخ مصرف نزدیک یا حتی غذاهایی که دیگران بدون مشکل مصرف میکنند اجتناب کند.
بعضی افراد بارها بو، ظاهر یا تاریخ مصرف غذا را بررسی میکنند و ممکن است برای اطمینان، غذا را بیش از حد بپزند یا بخش بزرگی از مواد غذایی را دور بریزند. اگر این ترس شدید شود و باعث محدود شدن رژیم غذایی، کاهش وزن یا اختلال در زندگی روزمره شود، بهتر است از نظر اضطراب یا اختلالات مرتبط با خوردن بررسی شود.
آیا ترس از غذا خوردن همان بی اشتهایی عصبی است؟
خیر. ترس از غذا خوردن می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد و لزوماً به معنای بی اشتهایی عصبی نیست. در جدول زیر تفاوت این دو را بیان خواهیم کرد:
| ویژگی | ترس از غذا خوردن | بی‌اشتهایی عصبی |
|---|---|---|
| ماهیت مشکل | ترس یا اضطراب مرتبط با خودِ غذا، بلع یا پیامدهای غذا خوردن | اختلال خوردن همراه با محدودیت شدید دریافت غذا |
| دلیل اصلی اجتناب از غذا | ترس از مسمومیت، خفگی، استفراغ، آلرژی یا تجربه ناخوشایند | ترس از افزایش وزن و نگرانی شدید درباره وزن و فرم بدن |
| تصویر بدنی | معمولاً محور اصلی مشکل نیست | معمولاً نقش مهمی دارد و ممکن است برداشت فرد از وزن یا بدن خود مختل باشد |
| تمایل به کاهش وزن | لزوماً وجود ندارد | معمولاً وجود دارد یا فرد به‌شدت از افزایش وزن جلوگیری می‌کند |
| نوع غذاهای حذف‌شده | اغلب غذاهایی که فرد آن‌ها را «خطرناک» یا اضطراب‌آور می‌داند | غذاهای پرکالری یا مقدار زیادی از غذاها برای کاهش وزن محدود می‌شوند |
| کاهش وزن | ممکن است در اثر محدود شدن غذا رخ دهد، اما هدف اصلی نیست | کاهش وزن اغلب نتیجه مستقیم محدودیت عمدی غذاست |
| علائم همراه | اضطراب، اجتناب، بررسی مکرر غذا و ترس هنگام خوردن | محدودیت غذایی، رفتارهای کنترل وزن و نگرانی مداوم درباره وزن و بدن |
| نیاز به درمان | در صورت شدید بودن، ارزیابی روان‌شناختی و تغذیه‌ای لازم است | نیازمند ارزیابی تخصصی پزشکی، روان‌شناختی و تغذیه‌ای است |
آیا استرس می‌تواند باعث بی‌اشتهایی شود؟
بله، استرس و اضطراب می‌توانند اشتها را کاهش دهند. هنگام استرس، تغییرات جسمی و روانی ممکن است باعث شوند فرد کمتر احساس گرسنگی کند یا به دلیل تهوع، دل درد و ناراحتی معده تمایل کمتری به غذا خوردن داشته باشد.
در برخی افراد این کاهش اشتها کوتاه مدت است و با برطرف شدن عامل استرس، اشتها نیز به حالت عادی برمی‌گردد. اما اگر استرس طولانی شود، ممکن است کاهش مصرف غذا نیز ادامه پیدا کند.
البته هر نوع بی‌اشتهایی ناشی از استرس نیست. بیماری های جسمی، داروها، مشکلات گوارشی و اختلالات خوردن نیز می‌توانند اشتها را کاهش دهند. بنابراین کاهش اشتهای طولانی مدت، به‌خصوص همراه با کاهش وزن، نیاز به بررسی پزشکی دارد(Within Health).
برای درمان ترس از غذا خوردن چه باید کرد؟
درمان ترس از غذا خوردن به علت آن بستگی دارد. بنابراین اولین قدم مشخص کردن عامل اصلی ترس است. اگر مشکل ناشی از اضطراب، تجربه خفگی، ترس از استفراغ، اضطراب اجتماعی یا اختلال خوردن باشد، روش درمان با توجه به علت انتخاب می‌شود.
برخی روش‌های مورد استفاده عبارتند از:
- درمان شناختی رفتاری: این روش به فرد کمک می‌کند افکار و باورهای اضطراب زای خود درباره غذا را شناسایی و اصلاح کند.
- مواجهه تدریجی: در مواردی مانند فاگوفوبیا یا ترس از برخی غذاها، متخصص می‌تواند فرد را به شکل تدریجی و کنترل شده با موقعیت ترسناک مواجه کند.
- مدیریت استرس و اضطراب: تمرین های تنفس، آرام سازی و تکنیک های کنترل اضطراب می‌توانند به کاهش علائم کمک کنند.
- بررسی مشکلات جسمی: اگر هنگام غذا خوردن درد، رفلاکس، احساس گیر کردن غذا یا مشکل واقعی در بلع وجود دارد، مراجعه به پزشک ضروری است.
- حمایت اطرافیان: سرزنش یا مجبور کردن فرد به غذا خوردن معمولاً مفید نیست. حمایت بدون قضاوت می‌تواند روند درمان را آسان تر کند.
- در صورت وجود اختلال خوردن، ممکن است درمان با همکاری روان شناس، پزشک و متخصص تغذیه انجام شود.
چه زمانی باید به روانشناس یا پزشک مراجعه کرد؟
اگر ترس از غذا خوردن خفیف و موقتی باشد، می‌توان با شناسایی عامل اضطراب و استفاده از روش های مدیریت استرس شروع کرد. اما اگر این مشکل ادامه دار باشد یا بر سلامت و زندگی روزمره تأثیر بگذارد، مراجعه به متخصص ضروری است.
در شرایط زیر بهتر است از پزشک یا روان شناس کمک بگیرید:
- به دلیل ترس نمی‌توانید غذای کافی بخورید.
- وزن شما بدون قصد قبلی کاهش پیدا کرده است.
- وعده های غذایی را مرتب حذف می‌کنید.
- از تعداد زیادی از غذاها اجتناب می‌کنید.
- هنگام غذا خوردن دچار اضطراب شدید یا حمله پانیک می‌شوید.
- از غذا خوردن در جمع یا شرکت در مهمانی ها اجتناب می‌کنید.
- ترس از بلع یا خفگی باعث محدود شدن رژیم غذایی شده است.
- احساس می‌کنید ترس از غذا خوردن زندگی روزمره شما را مختل کرده است.
- در بلع واقعی غذا یا مایعات مشکل دارید.
نتیجه گیری
ترس و استرس هنگام غذا خوردن می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد از اضطراب و تجربه ناخوشایند قبلی گرفته تا ترس از خفگی، استفراغ، اضطراب اجتماعی و اختلالاتی مانند ARFID. فاگوفوبیا نیز نوعی ترس شدید از بلعیدن است که می‌تواند مصرف غذا و مایعات را محدود کند.
اگر اضطراب باعث خودداری از غذا خوردن، کاهش وزن، حذف مداوم وعده ها یا محدود شدن زندگی اجتماعی شده است، نباید آن را صرفاً بی اشتهایی یا بدغذایی در نظر گرفت. شناسایی علت و دریافت کمک از روان شناس، پزشک یا متخصص تغذیه می‌تواند به بازگشت تدریجی به یک رابطه سالم تر با غذا کمک کند.
سوالات متداول
۱- چرا موقع غذا خوردن استرس میگیرم؟
ممکن است به دلیل اضطراب، تجربه قبلی خفگی یا استفراغ، ترس از قضاوت دیگران یا نگرانی درباره وزن و ظاهر بدن هنگام غذا خوردن استرس بگیرید. گاهی خود اضطراب نیز با ایجاد تهوع، دل درد یا احساس گرفتگی گلو، این ترس را بیشتر می‌کند.
۲- علت استرس هنگام غذا خوردن چیست؟
از دلایل شایع می‌توان به اضطراب، مشکلات گوارشی، ترس از خفگی یا استفراغ، اضطراب اجتماعی، نگرانی درباره افزایش وزن و حساسیت به بو یا بافت غذا اشاره کرد.
۳- فاگوفوبیا چیست؟
فاگوفوبیا ترس شدید از بلعیدن غذا یا مایعات است که ممکن است پس از تجربه خفگی یا گیر کردن غذا ایجاد شود.
۴- آیا ترس از غذا خوردن همان بی اشتهایی عصبی است؟
خیر. بی اشتهایی عصبی معمولاً با ترس از افزایش وزن و نگرانی درباره شکل بدن همراه است اما ترس از غذا خوردن می‌تواند دلایل دیگری مانند ترس از خفگی یا استفراغ داشته باشد.
من چند ماهی میش از خوردن غذا میترسم تورخداراهنمیاین کنین واقعاعذاب میکشم ممنون میشم هیچی هم نمی‌کشم نه معتادم نه عرق خورم نه هیچ چیره دیگ ای
سلام و درود وقت بخیر
برای مقابله با ترستون بهتره با روانشناس چند جلسه مشاوره داشته باشید
سلام.هشت ساله که خوردن درست غذا برام شده آرزو .همه فکر میکنند من فیلم بازی میکنم یا معتاد شدم و چیزی مصرف میکنم خسته شدم.هشت سال پیش یک بار داشتم هندوانه میخوردم که یهو تو گلوم گیر کرد داشتم خفه میشدم از اون سال تا حالا دیگه از غذا خوردن میترسم نه فقط غذا کلا از خوردن میترسم بخاطر این موضوع مشکل گوارشی پیدا کردم
دندونامو دارم یکی یکی از دست میدم لاغر شدم و چیزی از بدنم باقی نمونده تو رو خدا اگه میتونید نجاتم بدید خستم
سلام بزرگوار دراین خصوص حتما با درمانگر در ارتباط باشید خیلی در این زمینه میتونه به شما کمک کنه تا مجدد لذت طعم ومزه غذاها رو بچشید و وزن بگیرید وسیستم ایمنی بدن هم تقویت بشه