علائم کمبود ویتامین آ چیست؟

وقتی صحبت از ویتامین A می‌شود بیشتر ما بلافاصله یاد بالا رفتن قدرت بینایی و آب هویج که از معروفترین منابع ویتامین آ است می‌افتیم. A یکی از ویتامین های محلول در چربی است و به غیر از بینایی نقشی اساسی در بهبود سلامت بدن دارد. در این مقاله می‌خواهیم به بررسی علائم کمبود علائم ویتامین آ در زنان، مردان و کودکان بپردازیم و ببینیم در صورتی که از این ریز مغذی غافل شویم ممکن است چه بلایی بر سر سلامتی بدن بیاید. تا انتها با ما همراه باشید.

علائم کمبود ویتامین آ چیست؟

ویتامین A نقش های بسیاری در بدن ایفا می‌کند از سلامت بینایی تا تقویت سیستم ایمنی، بهبود سلامت پوست و بافت ها و رشد و تکامل بدن همگی را تحت تاثیر قرار می‌دهد. کمبود این ویتامین در بدن تقریبا برای همه یکسان است از جمله شب کوری، خشکی پوست و چشم، افزایش احتمال عفونت ها، اختلال در رشد و ضعف سیستم ایمنی اما گاهی در زنان، مردان و کودکان تاثیرهای متفاوتی را شاهد هستیم. بیایید نگاهی دقیق تر به این موضوع داشته باشیم:

علائم کمبود ویتامین A در چشم

کمبود ویتامین A بیشترین تاثیر را روی چشم می‌گذارد و دیده شدن علائم آن بستگی به شدت کمبود آن دارد:

• شب کوری معمولا اولین مرحله از کمبود ویتامین A است و در آن قدرت دید در نور کم پایین می‌آید.
• در مرحله بعد سطح چشم حالتی خشک و مات به خود می‌گیرد که به اصطلاح خشکی ملتحمه نامیده می‌شود.
• مرحله سوم و شدیدتر موجب لکه بیتو خواهد شد که در آن در سفیدی چشم لکه هایی فسید رنگ ایجاد می‌شود.
• در شدیدترین حالت نرم شدن و تخریب قرنیه اتفاق می‌افتد و می‌تواند منجر به نابینایی شود.

علائم کمبود ویتامین آ در پوست

فقر ویتامین A می‌تواند منجر به مجموعه ای از مشکلات پوستی در افراد شود از جمله:

• کندی ترمیم زخم ها
• کاهش ساخت کلاژن و در نتیجه پیری زودرس پوست
• التهاب و حساسیت
• افزایش چین و چروک و پیری پوست
• پوسته پوسته شدن
• خشکی و زبری شدید

علائم کمبود ویتامین آ در زنان

به صورت خلاصه علائم کمبود ویتامین A در زنان شامل موارد زیر می باشد:

• خشکی، پوسته پوسته شدن و شکنندگی موها
• خشکی لب ها و ترک خوردن اطراف دهان
• افزایش عفونت ها از جمله عفونت ادراری و واژینال به خاطر ضعیف شدن سیستم ایمنی بدن
• کاهش کیفیک تخمک ها و در نتیجه بالا رفتن احتمال ناباروری یا سقط مکرر
• افزایش خطر ناهنجاری های مادرزادی در دوران بارداری

علائم کمبود ویتامین A در کودکان

کودکان نسبت به گروه های سنی دیگر بیشتر در خطر آثار منفی کمبود ویتامین A قرار دارند و دلیلش هم رشد سریع آنهاست. علائم مربوط به کودکان عبارتند از:

• آسیب در رشد فیزیکی و در نتیجه کند شدن رشد قدی و وزنی
• به خطر افتادن ایمنی بدن و عفونت های مکرر تنفسی و گوارشی
• تاثیر منفی روی بینایی و تجربه شب کوری در مراحل اولیه و در موارد شدید زخم قرنیه
• زبری و ترک خوردگی پوست مخصوصا روی آرنج و ساق پا
• تحت تاثیر قرار گرفتن سیستم عصبی بدن کودک و احساس خستگی، ضعف و کاهش تمرکز

علائم کمبود ویتامین A در مردان

کمبود ویتامین A در این گروه تاثیر زیادی روی قدرت باروری، عملکرد هورمونی و سلامت پوست دارد. برخی علائم عبارتند از:

• خستگی و کاهش تمرکز به خاطر پایین آمدن میزان انرژی
• خشکی و تحریک پذیری پوست
• پایین آمدن قدرت باروری و در نتیجه کاهش کیفیت اسپرم ها و تحرک آنها
• خشکی چشم و شب کوری
• پایین آمدن ایمنی بدن و ضعف در مقابله با عفونت ها و کندی بهبود زخم ها

روش های تشخیص کمبود ویتامین A

برای تشخیص کمبود ویتامین A حتما باید به پزشک مراجعه کنید. پزشکان معمولا از چند روش ترکیبی برای این کار استفاده می‌کنند که عبارتند از:

بررسی علائم بالینی

در این روش پزشک علائم ظاهری و شکایات بیمار همانند شب کوری، خشکی چشم، ایجاد لکه های سفید در چشم و حتی زخم یا آسیب به قرنیه را بررسی می کند. دیگر علائم بالینی نیز مانند ضعف سیستم ایمنی، عفونت های مکرر و کندی رشد (به ویژه در کودکان) از این موارد هستند.

آزمایش خون

دقیق ترین روش برای تشخیص کمبود ویتامین A اندازه گیری سطح رتینول از طریق آزمایش خون است. این مقادیر در حالات مختلف به این مقدار است:

• طبیعی: حدود ۲۰ تا ۵۰ میکروگرم در دسی لیتر
• کمبود خفیف: کمتر از ۲۰ میکرو گرم در دسی لیتر
• کمبود شدید: کمتر از ۱۰ میکرو گرم در دسی لیتر

این آزمایش در واقع نشان می‌دهد بدن چه مقدار ویتامین A در گردش خون دارد.

آزمایش پاسخ به دوز ویتامین

این روش برای تشخیص کمبود پنهان کاربرد دارد و در آن ابتدا مقدار کمی ویتامین A به فرد داده می‌شود و سپس چند ساعت بعد سطح ویتامین A در خون دوباره اندازه گیری می‌شود. اگر سطح ویتامین A به طور قابل توجهی افزایش پیدا کرد به این معناست که ذخایر کبدی ویتامین A کم بوده است.

بررسی رژیم غذایی افراد

پزشک یا متخصص تغذیه برای تشخیص کمبود ویتامین A خیلی ساده به بررسی این می‌پردازید که آیا بیماری منابع ویتامین A را مصرف می‌کند یا خیر.اگر مصرف این غذاها کم باشد احتمال کمبود نیز بالا خواهد رفت.

معاینه تخصصی چشم

در مواردی که کمبود بسیار شدید است گاهی چشم پزشک می‌تواند با مشاهده نشانه هایی مانند خشکی ملتحمه، تغییرات قرنیه، لکه های بیتو و آسیب سطح چشم تشخیص دهد که فرد دچار کمبود ویتامین A است.

کمبود ویتامین آ چه عوارضی دارد؟

ویتامین A در بسیاری از فرآیندهای حیاتی بدن ایفای نقش می‌کند بنابراین کمبود آن منجر به طیف وسیعی از عوارض جدی در سلامت خواهد شد. البته این نکته را باید در نظر بگیرید که عوارض بسته به شدت کمبود، سن فرد و وضعیت سلامتی عمومی او می‌تواند متفاوت باشد. عوارض جدی کمبود ویتامین A عبارتند از:

مشکلات بینایی

از شناخته شده ترین و جدی ترین عوارض کمبود ویتامین A همین مشکلات چشمی است که بر اساس شدت کمبود مرحله به مرحله می‌تواند حادتر باشد. شب کوری اولین و شایع ترین آنها است ویتامین A برای تولید رنگدانه ای به نام رودوپسین که نقش کلیدی در دید در نور کم دارد در شبکیه ضروری است. خشکی چشم مرحله بعدی و پیشرفته تر کمبود ویتامین A است و این خشکی می‌تواند به بافت های چشم آسیب برساند. لکه بیتو نیز از علائم تقریبا شدید است که به صورت برجستگی های کف آلود سفید یا خاکستری خود را نشان می‌دهد. زخم و نرم شدگی قرنیه شدیدترین نوع کمبود است که می‌تواند منجر به پارگی و زخم قرنیه چشم شود.

ضعف سیستم ایمنی

ویتامین A برای عملکرد سلول های ایمنی به ویژه سلول های T و B حیاتی است. از عوارض کمبود ویتامین A روی سیستم ایمنی بدن می‌توان به کندی بهبود زخم ها، عفونت های گوارشی و تنفسی و افزایش خطر ابتلا به دیگر عفونت ها اشاره کرد.

مشکلات باروری

این مورد نسبت به موارد قبلی کمتر شایع است اما کمبود ویتامین A می‌تواند بر باروری هم در مردان و زنان تاثیر بگذارد. کمبود ویتامین A در مردان منجر به کاهش کیفیت اسپرم می‌شود و در زنان اختلال در چرخه قاعدگی و کاهش کیفیت تخمک و افزایش خطر سقط جنین را به همراه دارد.

اختلال در رشد و تکامل

بدن برای رشد سلولی و تکامل اندام ها به ویتامین A نیاز دارد. این مورد به خصوص در کودکان عوارض زیادی به همراه دارد از جمله کندی رشد، اختلالات استخوانی و البته ناهنجاری های مادرزادی.

مشکلات پوستی

پوست از اولین ارگان هایی است که تحت تاثیر کمبود ویتامین A قرار می‌گیرد این عوارض عبارتند از: خشکی و زبری پوست که موجب پوسته پوسته شدن می‌شود، بروز مشکل کراتوزیس پیلاریس که موجب برجستگی های ریز و خشن روی پوست به ویژه در بازوها، ران ها و باسن می‌شود. این کمبود حتی می‌تواند موجب دیرتر بهبود یافتن زخم ها شود.

میزان مورد نیاز ویتامین آ در افراد مختلف

افراد در سنین مختلف به مقادیر معینی ویتامین A نیاز دارند در جدول زیر به تفکیک همه را در اختیارتان قرار دادیم.

سن	مقدار مورد نیاز (میکروگرم معادل رتینول )
نوزادان ۰ تا ۶ ماه	400
نوزادان ۷ تا ۱۲ ماه	500
کودکان ۱ تا ۳ سال	300
کودکان ۴ تا ۸ سال	400
کودکان ۹ تا ۱۳ سال	600
مردان ۱۴ سال به بالا	900
زنان ۱۴ سال به بالا	700
زنان باردار سه ماهه اول	770
زنان باردار سه ماهه دوم و سوم	800-770
زنان شیرده ۰ تا ۶ ماه	1300
زنان شیرده ۷ تا ۱۲ ماه	1200
مردان سالمند بالای ۶۵ سال	900
زنان سالمند بالای ۶۵ سال	700

فراموش نکنید که مصرف بیش از حد ویتامین A می‌تواند موجب مسمومیت شود بنابراین در مصرف مکمل ها احتیاط کنید.

جمع بندی:

کمبود ویتامین A به ندرت اتفاق می‌افتد اما میزان کم آن نیز می‌تواند عوارضی برای سلامت بدن به همراه داشته باشد. پایبندی به یک برنامه غذایی سالم و متعادل کمکتان می‌کند دچار هیچگونه کمبودی نشوید. در صورتی که با علائم کمبود ویتامین آ رو به رو شدید، حتما با دستور پزشک از مکمل ها استفاده کنید.

سوالات متداول مقاله علائم کمبود ویتامین آ: