رژیم غذایی سندروم روده تحریک پذیر

سندرم روده تحریک‌ پذیر (IBS) یکی از اختلالات شایع گوارشی است که می‌تواند با علائمی مانند نفخ، درد و گرفتگی شکم، تغییر در اجابت مزاج، اسهال یا یبوست همراه باشد. اگرچه رژیم غذایی به تنهایی این بیماری را درمان نمی‌کند، اما انتخاب مواد غذایی مناسب می‌تواند در کنترل علائم و بهبود کیفیت زندگی افراد مبتلا نقش مهمی داشته باشد. از آنجا که محرک های غذایی در افراد مختلف یکسان نیستند، شناسایی غذاهای سازگار با بدن اهمیت زیادی دارد.

در ادامه بررسی می‌کنیم که رژیم غذایی چه تأثیری بر سندرم روده تحریک‌پذیر دارد، بهترین الگوی غذایی برای کنترل علائم چیست و کدام غذاها، میوه ها و انواع نان می‌توانند انتخاب مناسب تری باشند. همچنین فهرستی از غذاهای مضر و یک نمونه رژیم غذایی برای افراد مبتلا به IBS ارائه خواهیم کرد تا انتخاب مواد غذایی روزانه ساده تر شود.

مقاله رژیم غذایی سندرم روده تحریک پذیر در یک نگاه:

یک رژیم غذایی ثابت و مناسب برای همه افراد مبتلا به IBS وجود ندارد. یکی از رویکردهای غذایی مورد توجه برای مدیریت علائم آن، رژیم Low-FODMAP است که با کاهش موقت مصرف برخی کربوهیدرات های قابل تخمیر، می‌تواند به کاهش نفخ، درد شکم و اختلالات اجابت مزاج کمک کند.

با این حال این رژیم قرار نیست برای همیشه به شکل محدود کننده ادامه پیدا کند و معمولاً پس از مرحله حذف، غذاها به تدریج بازمعرفی می‌شوند تا مواد غذایی محرک هر فرد مشخص شود.

رژیم غذایی چه تاثیری بر سندرم روده تحریک پذیر دارد؟

رژیم غذایی می‌تواند نقش مهمی در کنترل علائم سندرم روده تحریک‌پذیر (IBS) داشته باشد، زیرا بعضی مواد غذایی ممکن است علائمی مانند نفخ، درد و گرفتگی شکم، اسهال یا یبوست را تشدید کنند. البته واکنش افراد به غذاها یکسان نیست و رژیم غذایی واحدی برای همه مبتلایان به IBS وجود ندارد؛ بنابراین بهتر است به‌جای حذف گسترده مواد غذایی، محرک های شخصی با کمک دفترچه ثبت غذا و علائم شناسایی شوند.

بر اساس توصیه های انجمن متخصصان تغذیه بریتانیا (BDA) و NHS در بسیاری از افراد ابتدا می‌توان با تغییرات ساده مانند داشتن وعده های غذایی منظم و متعادل، آهسته غذا خوردن، نوشیدن مایعات کافی و کاهش مصرف غذاهای چرب، سرخ شده، فرآوری شده، نوشیدنی های گازدار، الکل و کافئین علائم را کنترل کرد.

نوع فیبر نیز اهمیت دارد، برای مثال جو دوسر و بذر کتان ممکن است به برخی افراد کمک کنند در حالی که افزایش ناگهانی فیبر یا مصرف برخی غذاهای پرفیبر می‌تواند علائم بعضی بیماران به ویژه افراد مبتلا به اسهال را تشدید کند.

اگر تغییرات غذایی ساده مؤثر نباشد، رژیم Low-FODMAP ممکن است با نظر متخصص تغذیه به صورت آزمایشی مورد استفاده قرار گیرد. این رژیم با محدود کردن موقت برخی کربوهیدرات های قابل تخمیر، می‌تواند به کاهش علائم در برخی افراد مبتلا به IBS کمک کند، اما به دلیل محدودیت های غذایی، بهتر است بدون راهنمایی متخصص و به صورت طولانی مدت اجرا نشود.

بهترین رژیم غذایی برای سندرم روده تحریک پذیر چیست؟

یکی از الگوهای غذایی مورد توجه برای کنترل علائم سندرم روده تحریک‌پذیر (IBS)، رژیم ‌FODMAP است. FODMAP گروهی از کربوهیدرات های کوتاه زنجیره و قابل تخمیر هستند که در روده کوچک به خوبی جذب نمی‌شوند. این ترکیبات می‌توانند آب بیشتری وارد روده کنند و توسط باکتری های روده تخمیر شوند. در نتیجه تولید گاز، نفخ، درد شکم و تغییر در حرکات روده افزایش پیدا می‌کند. کاهش مصرف این ترکیبات در برخی افراد می‌تواند به بهبود علائم IBS کمک کند.

در رژیم Low-FODMAP مصرف برخی مواد غذایی مانند شیر معمولی و سایر محصولات حاوی لاکتوز، سیب، گلابی، هلو، گیلاس، هندوانه، عسل، سیر، پیاز، گندم و چاودار، حبوباتی مانند نخود و عدس و برخی شیرین کننده‌های بدون قند مانند سوربیتول و زایلیتول محدود می‌شود. در مقابل، مواد غذایی مانند موز، توت فرنگی، کیوی، پرتقال، هویج، خیار، سیب‌زمینی، بادمجان، برنج، جو دوسر، کینوا، تخم مرغ، ماهی، مرغ و گوشت در فهرست گزینه های Low-FODMAP قرار می‌گیرند.

غذاهای مفید برای سندرم روده تحریک پذیر

انتخاب غذاهای مناسب می‌تواند به کاهش علائمی مانند نفخ، درد و گرفتگی شکم و تغییرات اجابت مزاج در افراد مبتلا به سندرم روده تحریک‌پذیر (IBS) کمک کند. معمولاً غذاهای Low-FODMAP، کم چرب و حاوی فیبر محلول انتخاب های مناسب تری هستند. البته میزان تحمل غذاها در افراد مختلف متفاوت است و یک ماده غذایی ممکن است برای یک فرد مشکلی ایجاد نکند اما در فرد دیگری باعث تشدید علائم شود.

از جمله غذاهای مفید و نسبتاً سازگار با IBS می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• غلات و منابع فیبر محلول: جو دوسر بدون گلوتن، کینوا و مقدار مناسب بذر کتان آسیاب شده.
• سبزیجات: سیب زمینی پوست کنده، سیب زمینی شیرین، هویج، اسفناج، کِیل، کدو سبز، بادمجان، لوبیا سبز و خیار. پختن سبزیجات می‌تواند هضم آنها را برای برخی افراد آسان تر کند.
• منابع پروتئینی: مرغ بدون پوست، بوقلمون کم چرب، ماهی تازه مانند سالمون و ماهی خال مخالی، تخم مرغ، توفوی سفت و تمپه. بهتر است غذاهای پروتئینی به شکل کم چرب و بدون سرخ کردن عمیق مصرف شوند.
• میوه ها: توت فرنگی، بلوبری، کیوی، پرتقال، لیمو، لیموترش و موز نسبتاً نارس.
• لبنیات: در صورت حساسیت به لاکتوز، استفاده از جایگزین های بدون لاکتوز می‌تواند گزینه مناسب تری باشد.
• نوشیدنی‌ها: آب ساده و دمنوش هایی مانند نعناع فلفلی یا زنجبیل از گزینه های پیشنهادی هستند در مقابل، محدود کردن الکل و نوشیدنی های حاوی کافئین توصیه می‌شود

در مجموع، جو دوسر، سیب‌زمینی، هویج، سبزیجات برگ سبز، مرغ و ماهی کم چرب، تخم مرغ و برخی میوه های Low-FODMAP می‌توانند پایه مناسبی برای رژیم غذایی فرد مبتلا به IBS باشند. با این حال حذف یا محدود کردن مواد غذایی باید بر اساس علائم و تحمل فرد انجام شود و در صورت نیاز، رژیم Low-FODMAP بهتر است با کمک متخصص تغذیه اجرا شود.

میوه های مفید برای روده تحریک پذیر

از جمله میوه های مناسب تر برای روده تحریک پذیر می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• موز، به ویژه موز نارس یا نسبتاً نارس: موز نارس فروکتوز کمتری دارد و در فهرست میوه های کم فروکتوز قرار می‌گیرد.
• توت فرنگی: از میوه های Low-FODMAP است و می‌تواند در مقدار متعادل مصرف شود.
• بلوبری: در فهرست میوه های مناسب تر برای رژیم Low-FODMAP قرار دارد.
• کیوی: یکی از گزینه های کم فروکتوز است و می‌تواند برای افراد مبتلا به IBS انتخاب مناسبی باشد.
• انگور: از میوه های کم فروکتوز محسوب می‌شود.
• مرکبات مانند پرتقال: در دسته میوه های کم فروکتوز قرار می‌گیرند و معمولاً انتخاب مناسب تری برای افراد حساس به FODMAP هستند.
• طالبی: در گروه میو ‌های با فروکتوز پایین قرار دارد.
• آناناس: در فهرست میوه های Low-FODMAP قرار می‌گیرد.

چه نانی برای روده تحریک پذیر مفید است؟

یک نوع نان مشخص برای همه افراد مبتلا به سندرم روده تحریک‌پذیر (IBS) مناسب نیست، زیرا محرک های غذایی در افراد مختلف متفاوت هستند. با این حال، برخی انواع نان معمولاً بهتر تحمل می‌شوند و می‌توانند انتخاب مناسب تری باشند.

نان خمیرترش (Sourdough) یکی از گزینه های مناسب تر برای افراد مبتلا به IBS است. فرایند تخمیر در تهیه این نان می‌تواند بخشی از گلوتن و FODMAP به ویژه برخی کربوهیدرات های قابل تخمیر موجود در گندم را تجزیه کند و به همین دلیل ممکن است نسبت به بعضی نان های معمولی بهتر تحمل شود. البته نان خمیرترش همچنان می‌تواند حاوی گندم و گلوتن باشد و برای افراد مبتلا به بیماری سلیاک مناسب نیست.

اگر فرد در حال اجرای رژیم Low-FODMAP باشد، نان های بدون گلوتن تهیه شده از مواد اولیه Low-FODMAP نیز می‌توانند گزینه مناسبی باشند. در این شرایط معمولاً باید مصرف نان های حاوی گندم، چاودار و جو محدود شود. با این حال، بدون گلوتن بودن یک نان به تنهایی به معنای Low-FODMAP بودن آن نیست و بهتر است ترکیبات محصول بررسی شود.

همچنین برای افرادی که IBS آنها با یبوست همراه است، نان هایی که حاوی منابع فیبر محلول مانند جو دوسر یا تخم کتان آسیاب شده هستند، ممکن است مفیدتر باشند. فیبر محلول می‌تواند با جذب آب به نرم تر و شکل گرفته تر شدن مدفوع کمک کند. در مقابل مصرف زیاد فیبر نامحلول مانند سبوس و آرد کامل گندم در برخی افراد می‌تواند نفخ، گاز و درد شکم را تشدید کند.

هنگام خرید نان برای IBS بهتر است علاوه بر نوع آرد به ترکیبات آن نیز توجه کنید. موادی مانند عسل، اینولین، سوربیتول، زایلیتول، مانیتول و ملاس ممکن است در برخی افراد علائم گوارشی را تشدید کنند. بنابراین انتخاب نان باید بر اساس علائم و میزان تحمل فرد انجام شود نه صرفاً عنوان سبوس‌دار، بدون گلوتن یا سالم روی بسته بندی.

غذاهای مضر برای رژیم سندرم روده تحریک پذیر

غذاهایی که ممکن است علائم IBS را تشدید کنند عبارتند از:

• غذاهای سرخ شده و چرب: به ویژه در افرادی که دچار IBS همراه با اسهال هستند، غذاهای پرچرب و سرخ شده می‌توانند علائم را تشدید کنند.
• لبنیات: به خصوص در افرادی که به لاکتوز حساسیت دارند، مصرف شیر و برخی محصولات لبنی ممکن است باعث نفخ، گاز و اسهال شود.
• غذاهای حاوی گندم: در افرادی که به گلوتن یا گندم حساس هستند، این مواد غذایی ممکن است علائم را افزایش دهند.
• مصرف بیش از حد فیبر، به ویژه پوست میوه و سبزیجات: افزایش زیاد فیبر می‌تواند در برخی افراد باعث نفخ و تغییرات اجابت مزاج شود.
• شکلات: ممکن است در بعضی افراد علائم IBS، به ویژه اسهال را تشدید کند.
• نوشیدنی های گازدار: می‌توانند باعث افزایش گاز و نفخ شوند.
• نوشیدنی های کافئین دار: کافئین ممکن است علائم گوارشی و به خصوص اسهال را در برخی افراد تشدید کند.
• الکل: می‌تواند موجب تشدید علائم IBS شود.

نمونه رژیم غذایی سندرم روده تحریک پذیر

اگر قرار است رژیم غذایی برای کنترل علائم سندرم روده تحریک‌ پذیر (IBS) بر اساس رویکرد Low-FODMAP تنظیم شود، می‌توان از مواد غذایی Low-FODMAP موجود در راهنمای Gloucestershire Hospitals NHS Foundation Trust استفاده کرد.

این رژیم برای همه افراد ضروری نیست و معمولاً باید برای مدت محدودی اجرا شود. در راهنمای این مرکز حدود ۴ تا ۶ هفته برای بررسی پاسخ علائم پیشنهاد شده و پس از آن غذاهای حذف شده باید به تدریج بازمعرفی شوند تا مشخص شود فرد به کدام گروه های FODMAP حساس است.

یک نمونه برنامه روزانه می‌تواند به شکل زیر باشد:

وعده	برنامه غذایی
صبحانه	فرنی جو دوسر تهیه‌ شده با شیر بدون لاکتوز، همراه با چند عدد توت‌ فرنگی یا بلوبری
میان‌وعده صبح	یک عدد کیوی یا پرتقال
ناهار	سینه مرغ کبابی یا پخته همراه با برنج و سبزیجاتی مانند هویج، کدو سبز و فلفل دلمه‌ای
میان‌وعده عصر	چند عدد انگور یا توت‌ فرنگی
شام	ماهی پخته همراه با سیب‌ زمینی و اسفناج یا سالاد کاهو و خیار
نوشیدنی	آب و سایر نوشیدنی‌های سازگار با فرد در طول روز

نتیجه گیری

در نهایت، رژیم غذایی می‌تواند یکی از ابزارهای مؤثر برای کنترل علائم سندرم روده تحریک‌پذیر (IBS) باشد، اما یک رژیم غذایی ثابت و مناسب برای همه افراد وجود ندارد. انتخاب غذاهای Low-FODMAP، کم چرب و حاوی فیبر محلول، در کنار وعده های غذایی منظم، مصرف مایعات کافی و محدود کردن غذاهای چرب، سرخ شده، فرآوری شده و نوشیدنی های گازدار و کافئین دار، ممکن است به کاهش نفخ، درد شکم، اسهال یا یبوست کمک کند.

رژیم Low-FODMAP یکی از روش‌های مورد توجه برای مدیریت IBS است، اما بهتر است به عنوان یک برنامه موقت و با نظر متخصص تغذیه انجام شود. پس از مرحله محدودیت، غذاها باید به تدریج بازمعرفی شوند تا مواد غذایی محرک هر فرد شناسایی شود و رژیم غذایی بیش از حد محدود نشود. در نهایت، بهترین رژیم برای روده تحریک پذیر، رژیمی متعادل و شخصی سازی‌شده است که با نوع علائم و میزان تحمل غذایی هر فرد هماهنگ باشد.

سوالات متداول

منابع:

• www.bda.uk.com
• www.nhs.uk
• www.health.harvard.edu
• www.houseofhealth.org.uk
• www.healthline.com