پرکاری تیروئید یا هایپرتیروئیدیسم یکی از اختلالات شایع غده تیروئید است که در آن هورمونهای تیروئیدی بیش از حد ترشح میشوند و متابولیسم بدن را به شکل قابل توجهی افزایش میدهند. این وضعیت میتواند با علائمی مثل کاهش وزن ناخواسته، تپش قلب، اضطراب، تعریق زیاد و بیخوابی همراه باشد. در کنار درمانهای دارویی، تغذیه نقش بسیار مهمی در کنترل علائم و بهبود کیفیت زندگی افراد مبتلا دارد و انتخاب مواد غذایی مناسب میتواند به تنظیم عملکرد بدن کمک کند.
این سؤال که «برای پرکاری تیروئید چه بخوریم؟» دقیقاً از همین نیاز سرچشمه میگیرد؛ یعنی مدیریت علائم از طریق رژیم غذایی هدفمند. یک رژیم غذایی مناسب در پرکاری تیروئید معمولاً بر پایه دریافت کافی پروتئین و مواد معدنی مهم تنظیم میشود. در عین حال، باید از مصرف برخی از خوراکی ها پرهیز کرد. در ادامه این مقاله، به بررسی دقیقتر رژیم غذایی پرکاری تیروئید و خوراکیهای مفید و مضر آن میپردازیم.
منظور از رژیم غذایی پرکاری تیروئید چیست؟
رژیم غذایی پرکاری تیروئید به مجموعهای از اصول تغذیهای گفته میشود که با هدف کمک به کنترل علائم ناشی از افزایش فعالیت غده تیروئید طراحی میشود. در این نوع رژیم، تمرکز بر مصرف مواد مغذی است تا از تحلیل عضلانی و ضعف بدن جلوگیری شود.
در عین حال، این رژیم شامل محدود کردن برخی محرکها است، زیرا میتوانند علائم پرکاری تیروئید مثل تپش قلب و اضطراب را تشدید کنند. به طور کلی، هدف این رژیم ایجاد تعادل در متابولیسم بدن و حمایت از عملکرد بهتر سیستم عصبی و قلبی در کنار درمان پزشکی است.
برای پرکاری تیروئید چه بخوریم؟
در رژیم غذایی پرکاری لازم است مواد غذایی زیر را بگنجانید:
غذاهای کم ید
گنجاندن آن دسته از مواد غذایی که میزان ید پایینی در ترکیباتشان وجود دارد میتواند در رژیم غذایی پرکاری تیروئید بسیار مفید و کارساز باشد. زیرا ید بهعنوان یک مادهی معدنی مهم علاوه بر فواید پرشماری که برای بدن دارد، نقشی اساسی و کلیدی نیز در ساخت هورمونهای تیروئید ایفا میکند و ورود مقدار زیادی از آن به بدن افراد مبتلا به تیروئید پرکار میتواند باعث بدتر شدن شرایط آنها شود.
استفاده از نمک بدون ید، قهوه و چای، آجیل خام یا بدون نمک، کرهی بادام زمینی، سفیدهی تخممرغ، عسل، سیبزمینی، جو دوسر، شیرهی افرا، نانهایی که در ترکیب آنها نمک، لبنیات یا تخممرغ بهکار نرفته باشد و در آخر میوهجات تازه در رژیم غذایی میتواند به کاهش تولید و ترشح هورمونهای تیروئید و متعادل سازی آنها کمک کند.
سبزیجات چلیپایی
این گروه از گیاهان به دلیل اینکه شکوفههایی شبیه به صلیب دارند، سبزیجات چلیپایی نامیده میشوند. گنجاندن این دسته از سبزیجات در رژیم غذایی پرکاری تیروئید میتواند از جذب ید توسط تیروئید جلوگیری کند و درنتیجه از پرکاری آن بکاهند.
سبزیجات چلیپایی عبارتاند از: کلم بروکلی، کلم بروکسل، گل کلم، خردل، شاخههای بامبو و بوکچوی.
ویتامینها و مواد معدنی
از جمله مواد مغذی که در رژیم غذایی پرکاری تیروئید موثر هستند و در ایجاد تعادل در تولید هورمون تیروئید و سلامت آن نقش دارند میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- آهن؛ که در سبزیجات برگ سبز تیره، عدس، آجیل، بوقلمون، گوشت قرمز و غلات به میزان زیادی وجود دارد.
- سلنیوم؛ آجیل برزیلی، قارچ، چای، گوشت بره و گوساله، سبوس جو دوسر، طیور و تخمهی آفتابگردان از منابع غنی این عنصر معدنی و مغذی هستند.
- روی؛ منابع اصلی این مادهی معدنی عبارتاند از: گوشت گاو، نخود، پودر کاکائو، بادام هندی و تخم کدو.
- کلسیم و ویتامین D: اسفناج، سبزی کولارد، لوبیا سفید، بامیه و شیر بادام از جمله موادی هستند که در آنها درصد بالایی کلسیم و ویتامین D یافت میشود. البته فراموش نکنیم که نور خورشید به عنوان اصلیترین منبع ویتامین D میتواند تمام نیاز بدن شما را برطرف کند. فقط کافی است تا روزانه ۱۵ دقیقه در معرض نور خورشید قرار بگیرید.
روغنهای سالم
استفاده از چربیهای طبیعی و فرآوری نشده که از غذاهای کامل بهدست میآیند میتوانند احتمال التهاب غدهی تیروئید را به حداقل رسانده و یا حتی از آن جلوگیری کنند. این کار باعث حفاظت از سلامت تیروئید و متعادل کردن هورمونهای آن میشود. همچنین باید توجه کرد که نباید از چربیهای لبنی مانند: کره، روغن حیوانی و … که دارای ید زیادی هستند در رژیم غذایی پرکاری تیروئید استفاده کرد. در ادامه چند روغن سالم و مفید برای غدهی تیرئید را باهم مرور میکنیم؛
- روغن بذر کتان
- روغن زیتون
- روغن نارگیل
- روغن آووکادو
- روغن آفتابگردان
ادویهجات مفید
برخی از ادویهها دارای خواص ضد التهابی هستند که به محافظت از تیروئید و متعادل کردن عملکرد آن کمک میکنند. با استفاده از این ادویهها علاوه بر افزودن عطر و طعم به غذا، مقداری هم آنتیاکسیدان به بدنتان اضافه میکنید. زردچوبه، فلفل سبز و فلفل سیاه از این دسته ادویهجات هستند.
در برخی از سایت ها و فروم ها همچون نی نی سایت، نظراتی در مورد رژیم مخصوص بیماران تیروئیدی بیان شده. برای اینکه تجربیات افراد مبتلا به این بیماری را بدانید، در اینجا چند نمونه از آنها را برای شما آورده ایم:
مرگ قو: “تیرویید پرکار از عوارضش تپش قلب، سوخت و ساز بالا درنتیجه لاغر میشه فرد با وجود اینک مثه همیشه غذاشو میخوره گاهی افت قند دارن سر همین سوخت ساز بالا البته من اینجور بودم خیلیا افت قند ندارن…. ریزش مو… رو خاب اثر میگذاره، عرق کردن زیاد و گر دادن… بیقراری… بعضیا خونریزی قاعدگیشونو زیاد میکنه
درمان داره خیلی ام ارزون یه قرص داره ب اسم متی مازول ورقی ۷/۰۰۰ تومن دکتر باتوجه ب ازمایش تعیین میکنه چقد بخوری ازش.”
zapata72: “من تیروئید پرکار دارم خیییلی شدید
الان ۶ماه قرص میخورم…
تیروئید هییییچ درمانی نداره فقط باید با قرص کنترلش کرد
من هر ۳ماه دکتر برام آزمایش مینویسه قرصامو کمو زیاد میکنه
من تیروئیدم زد ب چشام…چشمام ضعیف شد
دکتر گفت تا۲سال میکشه تا تیروئیدم نرمال بشه.”
hastifateme: “من از اول زیاد جدی نگرفتم دکتر نمیرفتم وضعیتم خیلی بد بود چندین بار تا اتاق عمل رفتم و برگشتم ید درمانی هم گفتن ولی خب چون بخاطر عوارضش تا یک ماه نمیتونستم بچمو ببینم نرفتم با وضعیت خیلی خطرناکی رفتم دکتر ۸ سال طول کشید میرفتم ی شهر دیگه واسه درمان کلی هزینه رفت و آمدم میشد الان داروهامو قطع کردهباید چندماه یبار چک کنم خیلی وقته بیخیال شدمباز،ولی شما فعلا چیزی نیست برو دارو بدن خوب میشی مثل خواهرم با چندتاقرص خوب شد.”
برای پرکاری تیروئید چه نخوریم؟
در رژیم پرکاری تیروئید برخی از غذاها در لیست ممنوعه هستند و نباید آنها را مصرف کنید. در ادامه به برخی از آنها اشاره شده است:
غذاهای یددار یا غنی شده با ید
باید توجه کرد که در رژیم غذایی پرکاری تیروئید محدودیتهایی برای مصرف ید وجود دارد و باید غذاهایی مصرف شود که تا حدودی بتوانند باعث سرکوب عملکرد اشتباه غدهی تیروئید شوند. هنگام خرید نمک حتما روی بستهبندی آن را نگاه کنید و از یددار نبودن آن مطمئن شوید. به گفتهی موسسه ملی بهداشت آمریکا یک قاشق چایخوری نمک یددار حاوی ۳۰۴ میکروگرم ید است که در صورت نادیده گرفتن آن باید منتظر تشدید عوارض پرکاری تیروئید خود باشید.
خوب است بدانید که غذاهای دریایی دارای بیشترین میزان ید هستند و فقط ۱ گرم از جلبک دریایی ۲۳.۲ میکروگرم یا به عبارتی ۰.۰۲ میلیگرم ید در ساختار خود دارد. در ادامه تعدادی از غذاهای دریایی که در رژیم غذایی پرکاری تیروئید باید از آنها اجتناب کنید را برایتان آوردهایم:
- ماهی
- جلبک دریایی
- میگو
- خرچنگ
همچنین غذاهای دیگری که بهدلیل ید زیاد موجود در آنها باید در استفاده از آنها دقت کرده و میزان کمتری از آن را مصرف کنید عبارتاند از:
- شیر و لبنیات
- پنیر
- زرده تخم مرغ
غذاهای حاوی گلوتن
گلوتن پروتئینی است که از گندم و چاودار،جو و سایر غلات استخراج میشود و به عنوان قوام دهنده در بستنی، سس کچاپ و غیره استفاده و همچنین باعث کش آمدن خمیر و ترد شدن فرآوردهی نهایی مانند بیسکوئیت میشود. این پروتئین میتواند با ایجاد التهاب به تیروئید افراد آسیب برساند.
هرچند این محصول از نظر سازمان غذا و داروی آمریکا در دستهی “محصولات تقریبا بیضرر” قرار میگیرد اما با شناخت موادی که دارای گلوتن هستند میتوانید مصرف آن را محدود کنید و از ایجاد عوارض و مشکلات بعدی جلوگیری نمایید.
این محصولات عبارتاند از:
- گندم
- جو
- آبجو
- مالت
- چاودار
- تریتیکاله
محصولات سویا
اگرچه در ترکیبات سویا از ید خبری نیست اما به گفتهی متخصصان این احتمال وجود دارد که پروتئینهای موجود در آن با درمانهایی که برای پرکاری تیروئید استفاده میشوند تداخل داشته باشد و روی آن اثر منفی بگذارد. در رژیم غذایی پرکاری تیروئید، مصرف آن دسته از مواد غذایی مانند شیرسویا، سس سویا، توفو و خامههایی که با شیر سویا درست شدهاند برای افراد با تیروئید پرکار توصیه نمیشود.
غذاهای حاوی کافئین
از آنجایی که با پرکاری تیروئید سوخت و ساز بدن به شدت سرعت میگیرد پیشنهاد میشود از مصرف موادی که باعث افزایش سوخت و ساز بدن میشوند خودداری کنید. غذاها و نوشیدنیهای حاوی کافئین مانند: قهوه، چای، نوشابه، شکر و شکلات میتوانند علائم پرکاری تیروئید را تشدید کنند و منجر به افزایش اضطراب، کاهش وزن، عصبی بودن، تحریکپذیری و بالا رفتن سرعت ضربان قلب شوند. اگر تیروئید پرکار دارید بهتر است تا از مصرف کافئین دوری کرده یا حداقل مصرف آن را محدود کنید. همچنین میتوانید نوشیدنیهای کافئیندار را با دمنوشهای گیاهی طبیعی و آب طعمدار جایگزین کنید.
تا چه مدت باید رژیم پرکاری را رعایت کنیم؟
مدت زمان رعایت رژیم غذایی پرکاری تیروئید به وضعیت فرد، شدت بیماری و روند درمان بستگی دارد، اما معمولاً این رژیم باید تا زمانی که سطح هورمونهای تیروئید به حالت طبیعی برگردد و علائم کنترل شوند، ادامه پیدا کند. در بسیاری از موارد، این به معنای چند ماه پایبندی دقیق به رژیم در کنار مصرف دارو است، اما حتی پس از بهبود نسبی نیز بهتر است برخی اصول تغذیهای (مثل محدود کردن کافئین و ید اضافی) بهصورت بلندمدت رعایت شوند تا از عود بیماری جلوگیری شود. به طور کلی، رژیم پرکاری تیروئید یک برنامه موقتی کوتاهمدت نیست، بلکه بخشی از سبک زندگی سالم برای مدیریت این بیماری محسوب میشود.
کلام آخر:
همانطور که خواندید، رژیم غذایی پرکاری تیروئید نقش مهمی در کنترل علائم و بهبود کیفیت زندگی دارد و باید در کنار درمان دارویی به آن توجه ویژهای شود. انتخاب مواد غذایی مناسب مانند خوراکیهای کمید، غنی از آنتیاکسیدان و پرهیز از محرکهایی مثل کافئین و غذاهای پرنمک میتواند به تنظیم بهتر عملکرد بدن کمک کند. رعایت تعادل، تنوع غذایی و پایبندی به یک سبک زندگی سالم، کلید اصلی مدیریت این بیماری و جلوگیری از تشدید آن در طولانیمدت است.
سوالات متداول مقاله برای پرکاری تیروئید چه بخوریم:
۱- آیا کاهو برای تیروئید پرکار ضرر دارد؟
خیر، کاهو برای افراد مبتلا به پرکاری تیروئید ضرری ندارد و حتی بهدلیل داشتن آب، فیبر و آنتیاکسیدانها میتواند به سلامت عمومی بدن کمک کند. این سبزی، کمید است و مصرف متعادل آن نهتنها مشکلساز نیست، بلکه میتواند به کاهش التهاب و بهبود وضعیت بدن کمک کند.
۲- آیا ترشی برای تیروئید پرکار ضرر دارد؟
ترشی بهخودیخود برای پرکاری تیروئید ممنوع نیست، اما بهدلیل داشتن نمک زیاد و گاهی ادویههای تند، میتواند علائمی مثل تپش قلب یا تحریکپذیری را تشدید کند. بهتر است در مصرف آن تعادل را رعایت کنید و از ترشیهای کمنمک و خانگی استفاده کنید.
منبع:
سلام من ۱۸ سالمه ۱ ساله دچار تیروئید والبته چند ماهه دیدم بدتر شدم رفتم آزمایش دادم گفتن تیروئیدت بهتر نشده هیچ بدترم شده آخه قبلا پیش دکتر متخصص حلق رفتم چند ماه کلا قرص اوو سترون مصرف میکرم که متاسفانه میگن اصلا نباید مصرف میکردم واینکه تازه اقدام کرم به دکتر غدد واون گفت تیریید شما درجواب بله درسته شدید نشون میده یعنی T3. T4 نشون داده که دکتر برام قرص لووکسین ۵۰ میلی گرم رو تجویز کردن وگفتند بعداز ۲ ماه بیا باز پیش خودم…
ولی الان من میترسم چون بقیه میگن اصلا نباید قرص لووکسین مصرف کنم چی کار کنم شما میگین…
من الان شدم مثل یه جنازه افتادم خونه ۱. ۲ سالی هم میشه افت کردم نتونستم برم مدرسه لطفا بهم پیشنهادی بدین لااقل بگین میتونم پیش متخصص تغذیه برم یکم اونا کنترلم کنن ضرر نداره آیا
سلام عزیزم دارو طبق دستور متخصص غدد مصرف کنید و دوماه دیگه چکاب بدین باید تحت نظر باشید و منظم دارو بخورید
متخصص تغذیه تا زمانیکه تیروئید شما تنظیم نباشه کمکی نمیکنه
ترشی برای تیروئید پرکار ضرر دارد؟
عزیزم به میزان متعادل مصرف کنید
نه مشکلی نداره
سلام وقت بخیر من جوش های التهابی رو صورتم و بالا تنه بدنم میزنم آزمایش دادم کبدم چرب نبود فقط تیروعیدم بالا بود ممکنه جوشام از تیروعید بالا باشه
سلام وقت بخیرعزیزم عدم تعادل هورمون ها میتونه منجر به تولید چربی زیاد در پوست بشه
سلام ، آیا با یک دوره مصرف دارو یک ماهه تیروئید پرکار درمان میشه؟
سلام نه عزیزم
مصرف دارو باید ادامه پیدا کنه و با داروقابل کنترله
سلام و درود
تو این مقاله به جا ذکر شده که قهوه و چای مضر هست و به جا دیگه نوشته که مفید 🙄
سلام عزیزم زیاده روی در مصرف هرچیزی میتونه عارضه داشته باشه چای وقهوه هم همین طور
سلام دکتر من خیلی لاغرم و خیلی چای و قهوه مینوشم و آزمایش دادم انگل هم ندارم کلا هرچی میخورم چاق نمیشم و کلی استرس و لرزش دست و خاب نامنظم دارم و بشدت هم خلط خونی دارم بنظرتون این علائم تیروئید هست ؟
سلام برای تشخیص تیروئید با آزمایش بدین همین امر میتونه مانع چاق شدن باشه
سلام ببخشید من ازمایش تیروئید دادم دکتر گفت نیاز به دارو نیس رعایت کن فقط از طرفی هم مشکل تنبلی تخمدان لب مرز یعنی حاد نیس دارم که اینم باید رعایت کنم ولی مطالب بالا رو که خوندم خیلی تضاد دارن باهم چیکار باید بکنم مثلا جوانه گندم برا تنبلی تخمدان باید بخورم ولی برا تیرویید پرکار گفتین گندم بده یا چای نفهمیدم خوبه یا بد برا تیروئید یا ماهی برا یکی خوبه برا یکی بد میشه راهنمایی کنید
سلام عزیزم اینکه گفته میشه بد به معنی این نیست اصلانمیشه خورد میتونین میل کنید اما اعتدال در خوردنم باید رعایت بشه
سلام اقای دکتر من حدود شش ماه پیش با دارو تیروئیدم خوب شد ولی الان دوباره بی خوابی و استرس دارم ایا از تیروئید هست
سلام عزیزم بله میتونه باشه دارو خودسر قطع نشه حتما چکاب دوره ای انجام بدین
سلام وقت بخیر مطالب عالی بود. من ۲۹ سالمه خانم ۴ماهه زایمان کردم چندروز پیش دیدم گلوم ورم کرده رفتم دکتر سونو وازمایش نوشت گفتن تیروئید پرکار دارم دکتر گفت اسکن باید انجام بدم بخاطر بچه که شیر میدم نمیشه، قرص تیروئید با ویتامین ب واسم نوشته یک ماه دیگه دوباره سونو و آزمایش انجام بدم احتمال داره با این داروها تیروئیدم نرمال بشه ورم گلوم هیچ بشه راهنمایی کنید ممنون خیلی نگرانم آدم بشدت استرسی هستم در ضمن غلظت خون هم دارم قبل از بارداری داشتم
سلام وقت بخیرعزیزم تیروئید با دارو وتحت نظر بودن بله نرمال میشه حتمابک ماه بعد چکاب بدین ودارو خودسر قطع نکنید
سلام وقت بخیر مطالب عالی بودن من تیرویید پر کار دارم روزی ۲ تا قرص ِپرواوراسیل ۵۰ میخورم تازه سونو گرافی کردم نسبت به سونو های قبلی گره های کوچک به گره بزرگ تبدیل شده که داخلشم اهکی شده البته نظر پزشکم این بود البته کبد چرب گرید ۳ و فشار خون بالا دارم که قرص والزومیکس ۵_۸۰ میخورم گاهی گلوم خیلی درد میگیره ضربان قلبم دارم ریزش مو و ابرو شدید دارم و ناخن های شکننده امکان داره خدای ناکرده اهکی بودنش علامت بدخیمی باشه دکترم گفتن دوباره برم نمونه برداری به نظر شما برای نمونه برداری کرج برم یا تهران
سلام عزیزم جای نگرانی نداره حتما به مرکزی که مورد تایید پزشکتون هست مراجعه کنید
بسیار عالی و مفید بود ممنون 🙏🌹
ممنون از همراهی شما عزیزم
سلام عزیزم من گرفتگی پشت سر دارم بخصوص سمت چپ و اظطراب و استرس زیاد ، ظربان قلب بالا ، یکبار ازمایش تیروئید دادم ۶ بود گفتن بابد دوباره تکرار بشه ، بعد تکرار ۲ بود ، ولی بازم علایم دارم ممکنه تیروئید داشته باشم ؟
سلام عزیزم دوره ای وبا ازمایش خون مشخص میشه