همه چیز درباره پرکاری تیروئید

پرکاری تیروئید (Hyperthyroidism) یکی از اختلالات شایع غده تیروئید است که در آن تولید هورمون‌های تیروئیدی بیش از حد طبیعی افزایش می‌یابد. این هورمون‌ها نقش مهمی در تنظیم متابولیسم بدن دارند و افزایش آن‌ها می‌تواند باعث تغییرات قابل توجهی در وزن، انرژی و عملکرد اندام‌های مختلف شود.

این بیماری می‌تواند به دلایل مختلفی مانند اختلالات خودایمنی، گره‌های تیروئیدی یا التهاب غده تیروئید ایجاد شود و معمولاً با علائمی مانند کاهش وزن، تپش قلب و اضطراب همراه است. تشخیص به‌موقع و درمان مناسب نقش مهمی در جلوگیری از عوارض جدی این بیماری دارد.

پرکاری تیروئید چیست؟

پرکاری تیروئید وضعیتی است که در آن غده تیروئید بیش از حد طبیعی هورمون‌های T3 و T4 تولید می‌کند. این هورمون‌ها سرعت متابولیسم بدن را کنترل می‌کنند، بنابراین افزایش آن‌ها باعث بالا رفتن سوخت‌وساز، کاهش وزن، تپش قلب، اضطراب و تعریق زیاد می‌شود.

علت بوجود آمدن تیروئید پرکار

در بین هورمون‌های مختلف تولید شده از سوی تیروئید، هورمون تیروکسین یا همان T4 نقش اصلی را ایفا می‌کند. در اثر زیاد شدن این هورمون است که ما دچار پرکاری تیروئید می‌شویم. معمولاً دلایل زیر موجب می‌شود تا هورمون تیروکسین بیش از اندازه ترشح شود.

ممکن است دوست داشته باشید: تفسیر آنلاین آزمایش تیروئید

بیماری گریوز

این بیماری خودایمنی، در واقع غده تیروئید را تحریک می‌کند تا هورمون‌های تیروکسین را بیش از مقدار نیاز بدن تولید کند. بدین ترتیب گریوز موجب پرکاری تیروئید می‌شود. نکته حائز اهمیت این است که گریوز را شایع‌ترین دلیل برای افزایش تیروکسین دانسته‌اند.

تومور آدنوم

آدنوم یک تومور خوش‌خیم است که در غده‌های مختلف بدن، مانند غده تیروئید تشکیل می‌شود. یک یا چند تومور آدنوم می‌تواند در غده تیروئید منجر به تحریک آن شود. در نتیجه تحریک تیروئید، تیروکسین زیادی تولید می‌شود. البته غده آدنوم کمتر از بیماری گریوز می‌تواند موجب تولید T4 شود.

چاقی

طبق برخی از منابع چاقی یک عامل خطر شناخته‌ شده برای پرکاری تیروئید است. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که اضافه‌ وزن زیاد می‌تواند باعث ایجاد التهاب در غده تیروئید شود و این التهاب ممکن است منجر به افزایش تولید هورمون‌های تیروئیدی و بروز علائم پرکاری تیروئید گردد. پیشنهاد ما به عنوان یک مرجع تغذیه، جلوگیری از افزایش وزن بی رویه و پیروی از یک رژیم غذایی اصولی برای پشگیری از بیماری هایی همچون تیروئید پرکار است. علاوه بر این می توانید از مقاله رژیم غذایی پرکاری تیروئید وبسایت دکتر کرمانی استفاده کنید.

تیروئیدیت

موارد متعددی مانند زایمان یا بیماری‌های خودایمنی می‌تواند منجر به التهاب غده تیروئید شود. التهابی که در غده تیروئید به وجود آمده، می‌تواند باعث شود تا این غده تیروکسین زیادی را تولید کند. در مجموع یکی از این سه دلیل اصلی، می‌تواند باعث شود که تیروکسین زیادی در بدن ما وجود داشته باشد.

مصرف بیش از اندازه ید

اگر بیش از اندازه مجاز، مصرف مواد غذایی ید دار صورت بگیرد، در نهایت پرکاری تیروئید را به همراه دارد. اکثر افراد تنها می‌دانند که نمک دارای ماده معدنی ید است، در حالی ‌که علاوه بر نمک، مواد غذایی دیگری نیز هستند که حاوی این ماده معدنی باشند. برخی از مواد غذایی دارای ید به شرح زیر است:

• ماهی سفید
• زرده تخم‌مرغ
• پنیر
• شیر
• اسفناج
• شلغم
• کاهو
• جعفری
• میگو

علائم پرکاری تیروئید چیست؟

پرکاری تیروئید ممکن است گاهی با سایر مشکلات سلامتی اشتباه گرفته شود. اما طبق گزارشات mayoclinic علائم زیر از بارزترین علائم پرکاری تیروئید هستند:

• کاهش وزن ناگهانی
• افزایش اشتها
• اضطراب، تحریک پذیری و عصبی بودن
• تغییرات خلق و خوی
• مشکل در خوابیدن
• احساس گرما
• تعریق
• ضربان قلب سریع یا تپش قلب
• خستگی مفرط
• ضعف عضلانی
• لرزش دست
• تغییرات مکرر یا دیگر در حرکات روده
• نازک شدن پوست
• موهای ظریف و شکننده
• تغییرات قاعدگی
• بزرگ شدن غده تیروئید (گواتر)
• تورم در پایه گردن
• مشکلات چشمی
• پوست قرمز و ضخیم بالای پا و ساق پا

با این‌که کاهش وزن در پرکاری تیروئید یک علامت رایج است، اما در برخی موارد، پرکاری تیروئید ممکن است منجر به افزایش وزن شود.

چگونه می توان پرکاری تیروئید را تشخیص داد؟

همان‌طور که گفته شد، یکی از مشکلات عمده پزشکان در تشخیص پرکاری تیروئید، شباهت بین علائم آن با سایر بیماری‌ها است. بدین ترتیب، پزشکان در چنین شرایطی برای این که بتوانند تشخیص درستی داشته باشند از آزمایش‌های مختلفی استفاده می‌کنند. به طورکلی، موارد زیر پزشکان را به تشخیص دقیقتری از پرکاری تیروئید می‌رسانند:

سوابق پزشکی و معاینه بیمار

ابتدا پزشکان به بررسی موارد متعددی در بدن بیمار می‌پردازند. لرزش‌های بدن از مواردی است که مورد بررسی قرار می‌گیرد. معاینه نبض بیمار، پوست، چشم و موارد دیگر به پزشک کمک می‌کند تا حدس احتمالی خود را مبنی بر وجود یا عدم وجود پرکاری تیروئید داشته باشد. پس از این مرحله، نوبت به گرفتن آزمایش خون است تا پزشکان دررابطه‌ با این بیماری به یقین برسند.

آزمایش خون

با استفاده از آزمایش خون، می‌توان میزان تیروکسین و محرک تیروئید (TSH) را اندازه‌گیری کرد. اگر میزان تیروکسین بالا باشد، می‌توان نتیجه گرفت که تیروئید فرد آزمایش دهنده پرکار است. عدم وجود TSH در بدن یا مقدار کم آن نیز بیانگر پرکاری تیروئید است. اندازه TSH از آن ‌جهت مهم است که دستورات مبنی بر تولید بیشتر تیروکسین را به این هورمون ارسال می‌کند.

اگر بیوتین مصرف می‌کنید، ممکن است آزمایش‌های خون تیروئید نتایج نادرستی نشان دهند. بیوتین یک مکمل ویتامین B است که ممکن است در مولتی‌ ویتامین‌ها نیز یافت شود. اگر بیوتین یا مولتی‌ ویتامینی حاوی بیوتین مصرف می‌کنید، به پزشک خود اطلاع دهید. برای اطمینان از دقت آزمایش خون، پزشک ممکن است از شما بخواهد که مصرف بیوتین را ۳ تا ۵ روز قبل از آزمایش قطع کنید.

www.mayoclinic.org

اگر نتایج آزمایش خون نشان دهند پرکاری تیروئید باشد، معمولاً پزشکان آزمایش‌های دیگری را تجویز می‌کنند تا بتوانند علت این بیماری را دریابند. دانستن علت پرکاری تیروئید، می‌تواند به آن‌ها در درمان آن کمک بسیاری کند. این آزمایش‌ها را می‌توان شامل اسکن تیروئید و آزمایش جذب رادیو اکتیو دانست.

سونوگرافی تیروئید

در سونوگرافی از امواج صوتی با فرکانس بالا به منظور گرفتن تصاویر مناسب از تیروئید استفاده می‌شود. این یک روش غیرتهاجمی است که به پزشک اجازه می‌دهد تا تیروئید را روی یک صفحه‌ نمایش ببیند. لازم به ذکر است که در این آزمایش، فرد بیمار در معرض هیچ‌ گونه اشعه‌ای قرار نمی‌گیرد.

روش‌های درمان پرکاری تیروئید

خوشبختانه با پیشرفت علم در دنیا، شاهد گسترش شیوه‌های درمانی در زمینه پرکاری تیروئید هستیم. در واقع در سالیان اخیر محققان توانسته‌اند تا چندین روش درمانی را برای پرکاری تیروئید کشف کنند.

روش‌های درمانی بر مبنای سن، جنسیت، شرایط فیزیکی، شدت پرکاری تیروئید و ترجیحات فرد بیمار انتخاب می‌شود. به طور کلی می‌توان گفت که از روش‌های زیر برای درمان پرکاری تیروئید استفاده می‌شود.

توجه: به هیچ عنوان بدون مشورت با پزشک اقدام به درمان خودسرانه نکنید!

روش‌هایی که پزشکان پس از تشخیص بیماری برای درمان پرکاری تیروئید استفاده می‌کنند عبارتند از:

تجویز داروهای ضد تیروئید

پزشکان داروهای ضد تیروئید را با عنوان تیرونامیدها می‌شناسند. از جمله داروهای ضد تیروئید تجویز شده می‌توان به متی مازول و پروپیل تیواوراسیل اشاره کرد. فرد مبتلا به پرکاری تیروئید بسته به شدت بیماری خود ممکن است به مدت چند هفته، چند ماه و حتی بیش از ۱ سال، دارو مصرف کند.

داروهای ذکر شده وظیفه دارند تا جلوی تولید هورمون‌های تیروئید، یعنی تری یدوتیرونین (T3) و تیروکسین (T4) را بگیرند. از طرف دیگر، درصدد کاهش این هورمون‌ها هستند. معمولاً پزشکان داروی متی مازول را ترجیح می‌دهند، زیرا این دارو عوارض جانبی کمتری نسبت به پروپیل تیواوراسیل دارد.

لازم به ذکر است که بیماران نباید با تجویز خود، مصرف داروها را رها کنند. ممکن است در اثر این کار با شدت بیشتری درگیر ابتلا به پرکاری تیروئید شوند. بنابراین حتماً تحت‌ نظر یک پزشک و بر مبنای داروها و روش‌های تجویز شده از سوی او، درمان خود را پیگیری کنند.

داروهای آنتی بتا

اگرچه این داروها معمولاً برای درمان فشار خون بالا استفاده می‌شود و بر سطح تیروئید تأثیر نمی‌گذارد، اما ممکن است علائم پرکاری تیروئید، مانند لرزش، ضربان قلب سریع و تپش قلب را کاهش دهند.

به همین دلیل، پزشکان ممکن است داروهای آنتی بتا را تجویز کنند تا سطح تیروئید را به حد طبیعی نزدیک کنند. پس از مصرف داروهای آنتی بتا، نوبت به کارگیری روش‌های درمانی دیگر است. این داروها معمولاً برای افرادی که آسم دارند، توصیه نمی‌شود و عوارض جانبی آن ممکن است شامل خستگی و اختلال در عملکرد جنسی باشد.

درمان تیروئید با ید رادیواکتیو

تنها مصرف داروهای ضد تیروئید، نمی‌تواند درمان قطعی را برای بیماری پرکاری تیروئید ایجاد کند. بدین ترتیب پزشکان در این مواقع پای درمان‌های تأثیر گذار دیگر، مانند رادیو اکتیو درمانی را به عرصه درمان باز می‌کنند.

فرایند درمان از طریق این روش بدین‌گونه است که دوز مورد نیاز از ید رادیواکتیو با آب مخلوط شده و به صورت خوراکی به فرد بیمار داده می‌شود.

البته میزان دوز لازم برای درمان را پزشکان پس از بررسی گزارش اسکن تیروئید تجویز می‌کنند. در نتیجه، اکیداً توصیه می‌شود که بدون تجویز دکتر به سراغ چنین درمانی نروید. شایان ‌ذکر است که ۳ روز قبل از این درمان، نباید داروهای ضد تیروئید مصرف شود. پس از مصرف ید رادیواکتیو، بیماران باید مراقبت‌هایی را تا چند روز در پیش بگیرند.

جراحی تیروئید

می‌توان پرکاری تیروئید را با استفاده از عمل جراحی درمان کرد. البته از این روش در موارد معدودی استفاده می‌شود. جراحی تیروئید از طریق دو روش انجام می‌شود. در روش اول با ایجاد برش در گلو جراحی انجام می‌شود، اما اگر فرد بیمار نخواهد تا زخمی روی گردنش ایجاد شود، می‌توان از روش جراحی بدون زخم (اسکار) استفاده کرد.

در روش‌های مختلف جراحی، یا قسمتی از تیروئید برداشته می‌شود یا تمامی این غده را از بدن خارج می‌کنند. جراحی تیروئید خالی از معایب نیست. این جراحی می‌تواند منجر به صدمه تارهای صوتی شود. در مواردی نیز مشاهده شده که غده‌های پاراتیروئید آسیب ببینند. این غده‌ها در پشت تیروئید قرار دارند و به کنترل سطح کلسیم در خون کمک می‌کنند.

اگر پرکاری تیروئید درمان نشود، چه اتفاقی خواهد افتاد؟

در صورتی که پرکاری تیروئید درمان نشود، ممکن است عوارض زیر را به دنبال داشته باشد:

مشکلات قلبی

به طور کلی مشکلات قلبی از شایع‌ترین عوارضی است که می‌تواند توسط پرکاری تیروئید به وجود بیاید. تپش قلب از جمله این عوارض است. یکی دیگر از مشکلاتی که ممکن است به وجود بیاید، فیبریلاسیون است. فیبریلاسیون یا کارورزی، انقباض غیرارادی ماهیچه‌های قلب است. این مشکل می‌تواند خطر ابتلا به سکته مغزی را افزایش دهد. نارسایی قلبی نیز از دیگر عوارض قلبی پرکاری تیروئید است که در اثر عدم توانایی قلب در خون‌رسانی به اعضای بدن به وجود می‌آید.

پوکی‌ استخوان

همان‌طور که می‌دانید استخوان‌های بدن نیاز به کلسیم دارند تا استحکام لازم خود را داشته باشند. تولید بیش از اندازه تیروکسین در بدن موجب می‌شود تا در کارکرد کلسیم‌های بدن اختلال ایجاد شود. در نتیجه می‌توان موارد متعددی را مشاهده کرد که فرد مبتلا به پرکاری تیروئید، با پوکی‌ استخوان نیز دست‌ و پنجه نرم می‌کند.

مشکلات چشم

بیماری گریوز می‌تواند منجر به برآمدگی چشم، تاری، تورم و قرمز شدن چشم‌ها شود. بر همین اساس می‌توان گفت که پرکاری تیروئید می‌تواند مشکلاتی را در چشم به وجود بیاورد.

اگر مبتلا به پرکاری تیروئید هستید و مشکلات چشمی نیز برای شما به وجود آمده، توصیه می‌کنیم این مشکلات را جدی بگیرید. در موارد متعددی دیده شده که مشکلات چشمی ناشی از پرکاری تیروئید در نهایت منجر به ازدست‌ دادن بینایی شده است.

پوست قرمز و متورم

پوست قرمز و متورم از جمله علائم بیماری گریوز است. همان‌ طور که از نام آن پیداست، این عارضه باعث می‌شود تا پوست متورم شود. معمولاً این مشکل ممکن است در تمامی اعضای بدن به وجود بیاید، اما در اکثر اوقات علائم آن در ساق پا دیده شده است.

طوفان تیروئیدی

بحران تیروتیکسیک یا طوفان تیروئیدی از عوارض بسیار نادر پرکاری تیروئید است که طی آن فرد به یک‌باره دچار تب و لرز، اسهال، استفراغ و هذیان می‌شود. اگر طوفان تیروئیدی به وجود آمد، سریعاً با اورژانس تماس بگیرید، زیرا این عارضه می‌تواند کشنده باشد.

سخن پایانی:

همانطور که خواندید پرکاری تیروئید یک نوع اختلال در غده تیروئید است که در اثر ترشح بیش از حد هورمون تیروئید در بدن به وجود می‌آید. این بیماری با اختلالاتی مانند بیماری گریوز و تیروئیدیت همراه است. مشکلات قلبی، تورم پوست، پوکی استخوان و طوفان تیروئیدی از عوارض ابتلا به این بیماری است.

در اثر ترشح بیش از حد هورمون تیروئید، علائمی نظیر کاهش وزن، پرخاشگری، نوسانات خلقی، افزایش اشتها و … در فرد بیمار به وجود می‌آید. با استفاده از آزمایش خون، معاینه و دیگر آزمایش‌های مرتبط، می‌توان پرکاری تیروئید را برطرف کرد.

سوالات متداول مقاله پرکاری تیروئید:

منبع:

• https://www.nhs.uk
• https://www.thyroid.org
• https://www.mayoclinic.org