شاید باورتان نشود اگر بگوییم در کشوری مانند ایالات متحده امریکا، ۱۰.۵ درصد از کل مردم به بیماری دیابت مبتلا هستند؛ یعنی تقریبا یکی از هر ده نفر. علائم دیابت در افراد با وضعیتهای مختلف متفاوت است و هرکدام به دلایل متفاوتی بروز میکند. متاسفانه میلیونها نفر در سراسر جهان به این بیماری مبتلا هستند و حتی از آن بیخبرند. با شناخت انواع دیابت و بررسی علائم آن میتوانید از عوارض جدی آن جلوگیری کنید. در این مطلب نگاهی جامع به علائم و نشانه های دیابت، مقایسه انواع دیابت، علائم، عوارض و نحوهی برخورد با آنها خواهیم داشت. با ما همراه باشید.
دیابت چیست؟
دیابت نوعی بیماری مزمن است که در آن بدن نمیتواند از گلوکز استفاده و یا آن را ذخیره کند. این بیماری زمانی رخ میدهد که لوزالمعده دیگر قادر به ساخت انسولین نباشد یا بدن نتواند از انسولین تولید شده به خوبی استفاده کند. عدم توانایی در تولید انسولین یا عدم استفاده مؤثر از آن، منجر به افزایش سطح گلوکز در خون میشود که به آن هایپرگلیسمی میگویند.
انواع دیابت کدامند؟
دیابت انواع و اقسام مختلفی دارد که هر کدام با علائم خاص خود همراه است. انواع دیابت عبارتند از:
- پیش دیابت
- دیابت نوع ۱
- دیابت نوع ۲
- دیابت بارداری
- دیابت ناشی از بیماریهای دیگر
آمارها نشان میدهند ۹۸ درصد از مبتلایان به دیابت در دنیا با یکی از ۴ نوع دیابت ذکر شده دستوپنجه نرم میکنند. حدود ۲ درصد از افراد هم به انواع دیگر دیابت مبتلا هستند که شامل برخی بیماریها مانند پانکراتیت یا برخی اختلالات هورمونی یا دیابت ناشی از سندرمهای نادر و… میشوند. متاسفانه، بسیاری از این افراد به اشتباه تشخیص داده میشوند که منجر به تاخیر در دریافت درمان مناسب میشود.
در ادامه میتوانید جدول انواع دیابت را همراه با مشخصات آن ببینید:
| نوع دیابت | علل اصلی | گروههای پرخطر | علائم اصلی | درمان |
| دیابت نوع ۱ | تخریب سلولهای بتای لوزالمعده توسط سیستم ایمنی بدن | کودکان و نوجوانان، سابقه خانوادگی دیابت نوع ۱ | تشنگی و گرسنگی مفرط، کاهش وزن، ادرار زیاد، خستگی، تاری دید | تزریق انسولین، رژیم غذایی، ورزش |
| دیابت نوع ۲ | مقاومت بدن به انسولین و کمبود تولید انسولین | افراد چاق و کمتحرک، افراد بالای ۴۵ سال، سابقه خانوادگی دیابت نوع ۲ | علائم مشابه دیابت نوع ۱، اما ممکن است خفیفتر و تدریجیتر باشند | رژیم غذایی، ورزش، داروهای خوراکی، تزریق انسولین |
| دیابت بارداری | تغییرات هورمونی در دوران بارداری | زنان باردار، به خصوص کسانی که اضافه وزن دارند یا سابقه خانوادگی دیابت دارند | علائم مشابه دیابت نوع ۱ و ۲، اما ممکن است خفیفتر باشند | رژیم غذایی، ورزش، کنترل قند خون با دارو یا انسولین |
| پیشدیابت | مقاومت بدن به انسولین | افراد چاق و کمتحرک، افراد با سابقه خانوادگی دیابت | اغلب بدون علامت، اما ممکن است خستگی و کاهش وزن مشاهده شود | تغییر سبک زندگی (رژیم غذایی، ورزش)، دارو در برخی موارد |
در ادامه توضیح مفصلتری را در مورد انواع دیابت خواهیم داد:
پیش دیابت
پیشدیابت وضعیتیست که در آن سطح قند خون بالاتر از حد طبیعی است، اما به اندازهای نیست که بتوان آن را دیابت تشخیص داد. به عبارت دیگر، پیشدیابت یک مرحله واسط بین قند خون طبیعی و دیابت است.
پیش دیابت اغلب بدون علامت است و همین موضوع تشخیص زودهنگام آن را دشوار میکند. با این حال، برخی افراد مبتلا به پیش دیابت ممکن است علائم خفیفی را تجربه کنند.
توجه داشته باشید که این علائم بسیار شبیه به علائم دیابت نوع ۲ هستند و ممکن است در افراد مختلف با شدتهای متفاوت ظاهر شوند. همچنین، بسیاری از این علائم دلایل دیگری نیز میتوانند داشته باشند. بنابراین، اگر نگران ابتلا به پیش دیابت هستید، بهتر است به پزشک مراجعه کنید.
دیابت نوع ۱
دیابت نوع ۱، یک بیماری مزمن است که در آن سیستم ایمنی بدن به اشتباه به سلولهای تولیدکننده انسولین در لوزالمعده حمله میکند. علائم و نشانه های دیابت نوع ۱ معمولاً به سرعت ظاهر میشوند و شامل موارد زیر هستند:
- عفونتهای مکرر
- تشنگی مفرط
- تکرر ادرار
- گرسنگی شدید
- کاهش وزن بدون دلیل
- خستگی مفرط
- تاری دید
- کبود شدن آسان و بهبود کند زخمها
دیابت نوع ۲
دیابت نوع ۲ یکی از شایعترین انواع دیابت است که در آن بدن به درستی از انسولین استفاده نمیکند یا انسولین کافی تولید نمیکند. علائم دیابت نوع ۲ همانند دیابت نوع ۱ است، با این تفاوت که این نشانه ها به تدریج در فرد مبتلا ظاهر میشود.
دیابت بارداری
دیابت بارداری نوعی دیابت است که در دوران بارداری ایجاد میشود. این بیماری بر زنانی تأثیر میگذارد که قبلاً به دیابت مبتلا نشدهاند. در دیابت بارداری، مادر قندخون بالایی خواهد داشت و باید به شدت مراقب خود و فرزند دلبندش باشد. این نوع دیابت معمولاً از طریق آزمایش خون در هفته ۲۴ تا ۲۸ بارداری تشخیص داده میشود.
دیابت ناشی از بیماریهای دیگر
انواع دیگری از دیابت وجود دارند که زیاد مرسوم نیستند. این دیابت ها عبارتند از: دیابت سندرم ولفرام، آلستروم، دیابت خودایمنی نهفته در بزرگسالان، دیابت شروع بلوغ جوانان و دیابت نوزادی
علائم و نشانه های دیابت کدامند؟
علائم اولیه و هشدار دهنده ی دیابت عبارتند از:
- تشنگی مفرط: احساس تشنگی مداوم و نیاز به نوشیدن آب زیاد، حتی در شب.
- ادرار زیاد: افزایش دفعات ادرار، به خصوص در شب.
- گرسنگی شدید: احساس گرسنگی مکرر، حتی پس از خوردن غذا.
- کاهش وزن بدون دلیل: کاهش وزن قابل توجه بدون تغییر در رژیم غذایی یا فعالیت بدنی.
- خستگی مفرط: احساس خستگی و بیحالی مداوم، حتی پس از استراحت کافی.
- تاری دید: مشکلات بینایی مانند تاری دید یا دوبینی.
- کاهش حس در دستها و پاها: احساس گزگز یا بی حسی در دستها و پاها.
- کبود شدن آسان و بهبود کند زخمها: بهبود کند زخمها و کبود شدن آسان پوست.
- عفونتهای مکرر: عفونتهای مکرر ادراری، پوستی و قارچی.
روش تشخیص انواع دیابت چیست؟
برای تشخیص و مقایسه انواع دیابت ۴ روش اصلی وجود دارد که بر پایهی آزمایش خون میباشند. این روش ها عبارتند از:
- آزمایش گلوکز پلاسما ناشتا
- تست تحمل گلوکز خوراکی
- تست تصادفی گلوکز پلاسما
- آزمایش هموگلوبین A1c یا HbA1c
عوارض دیابت چیست؟
عدم درمان یا کنترل این بیماری با مشکلات زیر همراه است:
فشار خون بالا و کلسترول
زمانی که دیابت نوع ۲ دارید بدنتان به خوبی از انسولین استفاده نمیکند. در نتیجه میزان کلسترول خون کاهش و سطح چربیهای مضر افزایش مییابد. در صورت مقاومت به انسولین، شریانها سخت و باریکتر میشوند و همین امر موجب فشارخون بالا میشود. در نتیجه ۷۰ درصد افرادی که به این بیماری مبتلا هستند، فشار خون نیز دارند.
فشارخون باعث ایجاد مشکلاتی از قبیل افزایش خطر سکته مغزی، بیماری قلبی و ایجاد مشکلاتی برای حافظه میشود. در صورتی که در کنار مشورت پزشک و مصرف دارو، بتوانید به کمک رژیم غذایی و ورزش، فشارخونتان را کنترل و کلسترول را کاهش دهید به افزایش سرعت بهبود دیگر مشکلاتتان نیز کمک کردهاید.
مشکلات سلامت مغز
خونرسانی به مغز در افراد مبتلا به دیابت کمی غیرطبیعی است و با بالا رفتن سن و ادامه پیدا کردن این فرآیند آسیب وارد شده به مغز بیشتر هم میشود. مرض قند میتواند قدرت ذهن را پایین بیاورد و برنامه ریزی، حفظیات، اولویتبندی، دقت و شروع وظایف را مختل کند.
با مدیریت مرض قند به خوبی میتوان از مغز محافظت کرد. دستورهای برنامه غذایی، ورزش، سبک زندگی و داروها را مرتب دنبال کنید و با پزشک خود هماهنگ باشید. سطح گلوکز را مرتب مورد نظارت قرار دهید و هرآنچه به کاهش قند خون کمک میکند، انجام دهید. همچنین باید از نظر فیزیکی و ذهنی فعال باشید. روزانه حداقل ۳۰ دقیقه ورزش کنید و ذهن را فعال نگه دارید. کتاب بخوانید، در فعالیتهای اجتماعی مشارکت کنید، کاری برای خود دست و پا کنید و بازیهایی انجام دهید که ذهنتان را به چالش میکشند.
بیماریهای لثهای
قندخون بالا موجب تغییر کلاژن (ترکیب اصلی سازندهی غضروف، عضلات، استخوانها، پوست و تاندونها) در تمام بافتهای بدن میشود. تغییر کلاژن در بافت بدن خرابی دهان و دندان و عفونت لثهها و استخوانها را به همراه دارد.
متاسفانه نه تنها مرض قند بیماری لثه را بدتر میکند، بلکه بیماری لثه نیز باعث افزایش قند خون و دشوارتر شدن کنترل دیابت میشود. برای پیشگیری از بیماریهای دهان و دندان هر روز از مسواک، نخ دندان و همچنین از یک دهان شویه با خاصیت خفیف ضدعفونی استفاده کنید.
مشکل در روابط جنسی
بالای ۷۵ درصد از مردانی که دچار این بیماری هستند، به خصوص اگر چاق باشند، در زندگی خود سطوحی از اختلال در نعوظ را تجربه میکنند. اختلال در نعوظ میتواند به دلایل روانی یا کاهش تستوسترون باشد.
با این حال در بیمارانی که برای مدت طولانی دچار دیابت هستند، تغییر در رگهای خونی، اعصاب و خون رسانی به آلت تناسلی نیز از دلایل این مشکلات است. خانمهای میانسال و کهنسالی که دچار دیابت هستند نیز در رابطه جنسی دچار مشکلاتی میشوند. مرض قند در این افراد باعث آسیب رسیدن به اعصاب میشود و رسیدن به ارگاسم برای آنها را مشکل میکند.
از دست دادن شنوایی
با وجود اینکه همه ما با بالا رفتن سن ممکن است مقداری از شنواییمان را از دست بدهیم، اما احتمال از دست دادن شنوایی در افرادی که دچار این بیماری هستند در مقایسه با افراد معمولی دو برابر است.
حتی در افراد مبتلا به پیش دیابت نیز ۳۰ درصد امکان از دست دادن شنوایی نسبت به افراد معمولی بیشتر است. این بیماری با آسیب به رگهای خونی کوچک داخل گوش میتواند باعث سرعت دادن به مشکل شنوایی شود. همچنین دیابت باعث آسیب رسیدن به چشمها و کلیه نیز میشود. بهترین راه برای محافظت از شنوایی این است که قند خون خود را دائما چک کنید.
عفونتهای پوستی
دیابت خطر ابتلا به انواع بیماریهای پوستی از جمله عفونتهای باکتریایی، عفونت مجرای ادرار، عفونت قارچی و خارش پوست را افزایش میدهد. اما عفونتهای قارچی در میان افراد دیابتی بسیار شایع و حتی ممکن است از نشانههای ابتدایی ابتلا به این بیماری در افرادی باشد که هنوز دچار این بیماری نشدهاند.
متاسفانه برخی از داروهای جدید دیابت نیز باعث افزایش خطر عفونتهای قارچی میشوند. دلیل آن هم افزایش دفع گلوکز توسط ادرار است که باعث رسیدن مواد غذایی به باکتریها و قارچها در آن قسمت میشود. با اینکه عفونت قارچی در زنان بیشتر دیده میشود اما این مشکل در میان مردان نیز رو به افزایش است.
کنترل سطح قند خون به پیشگیری از عفونتهای پوستی کمک میکند؛ اما اگر دچار عفونت باشید، باید بلافاصله به دنبال درمان بروید. برای مثال میتوانید از کرمهای ضد قارچ واژینال استفاده کنید که نیازی به نسخهی پزشک ندارند.
آپنه خواب و گرفتگی تنفس
آپنه یکی از مشکلات جدی هنگام خواب است که در آن عضله گردن به صورت متناوب به حال استراحت میرود و در طول خواب، مسیر هوا را مسدود میکند. این مشکل شامل ۵۰ درصد از افرادی که مبتلا به این بیماری و به خصوص اضافه وزن هستند، میشود.
یکی از واضحترین نشانههای آپنه خواب خروپف با صدای بلند است. متاسفانه مانند بیماری لثه، آپنه خواب نیز میتواند کنترل دیابت را بدتر کند. شاید دلیلش این باشد که هر دو بیماری شاخصهای خطر مشترکی دارند.
تحقیقات نشان داده آپنه خواب شدید میتواند خطر ابتلای افراد به این بیماری را تا ۳۰ درصد افزایش دهد. بنابراین باید هرچه سریعتر نسبت به درمان این مشکل اقدام کنید.
مشکل بینایی
بیش از ۴ میلیون فرد مبتلا به دیابت درجاتی از مشکل رتینوپاتی یا آسیب به بخش حساس به نور در پشت چشم را دارند. چنین مشکلی به این دلیل اتفاق میافتد که سطح بالای گلوکز به عروق نازک چشم آسیب میرساند.
مراحل اولیه این آسیب علائمی ندارد اما هرچه بیشتر پیش برود تصویر مقابلتان تاریکتر میشود. تحقیقات نشان داده با افزایش سطح قند خون احتمال بدتر شدن مشکلات چشمی نیز بیشتر میشود.
از دست دادن کلیه
میزان گلوکز بالای خون در بلند مدت باعث ضخامت و زخمی شدن نفرونها میشود. نفرونها ساختارهای کوچکی داخل کلیه هستند که خون را تصفیه میکنند. با زخیم شدن نفرونها حدود ۷ درصد پروتئین وارد ادرار فرد میشود که یکی از نشانههای زودهنگام مشکلات کلیوی است. حدود نیمی از افرادی که برای کنترل دیابتشان اقدامی نمیکنند، طی ۱۰ سال دچار آسیب کلیوی میشوند و ۴۰ درصد آنها کلیهشان را از دست میدهند.
نوروپاتی
حدود نیمی از افراد مبتلا به این بیماری، دچار نوروپاتی نیز هستند. نوروپاتی یکی از شایعترین مشکلات این بیماری است. در ابتدا ممکن است هیچگونه علائمی از این بیماری متوجه نشوید و فقط کمی در دستها و پاها احساس مور مور شدگی یا بی حسی کنید. اما نوروپاتی نهایتا موجب احساس درد، ضعف و مشکلات گوارشی میشود؛ چون به عصبهایی حمله میکند که وظیفه کنترل دستگاه گوارش را دارند.
چه افرادی درگیر دیابت میشوند؟
عوامل خطر در مقایسه انواع دیابت متفاوت است. عوامل خطر برای دیابت نوع ۱ عبارتند از:
- داشتن سابقه خانوادگی (والدین یا خواهر و برادر) ابتلابه دیابت نوع ۱
- آسیب به پانکراس (مانند عفونت، تومور، جراحی یا تصادف)
- وجود اتوآنتیبادیها (آنتیبادیهایی که به اشتباه به بافتها یا اندامهای بدن خود حمله میکنند)
- استرس فیزیکی (مانند جراحی یا بیماری)
- قرارگرفتن درمعرض بیماریهای ناشی از ویروسها
عوامل خطر برای پیشدیابت و دیابت نوع ۲ عبارتند از:
- سابقه خانوادگی (والدین یا خواهر و برادر) ابتلابه پیشدیابت یا دیابت نوع ۲
- نژاد (که پیشتر به آن اشاره شد)
- اضافهوزن
- داشتن فشارخون بالا
- داشتن کلسترول HDL پایین (کلسترول “خوب”) و سطح تریگلیسیرید بالا
- عدم تحرک بدنی
- داشتن ۴۵ سال یا بیشتر
- ابتلابه دیابت بارداری یا به دنیاآوردن نوزادی با وزن بیش از ۴.۵ کیلو
- ابتلابه سندرم تخمدان پلی کیستیک
- داشتن سابقه بیماری قلبی یا سکته مغزی
- سیگاری بودن
عوامل خطر ابتلابه دیابت بارداری عبارتند از:
- سابقه خانوادگی (والدین یا خواهر و برادر) ابتلابه پیشدیابت یا دیابت نوع ۲
- نژاد
- داشتن اضافهوزن قبل از بارداری
- داشتن بالای ۲۵ سال سن
پیشدیابت هم معمولا در افرادی ایجاد میشود که رژیم غذایی پر از قند و زندگی کمفعالیتی دارند.
روشهای درمانی انواع دیابت
بهترین روش مدیریت و درمان دیابت، ورزشکردن و داشتن تغذیه سالم است. کمک گرفتن از یک مشاور دیابت باسابقه نیز میتواند ایدهی خوبی باشد شما باید به هر ترتیبی که میتوانید وزن خود را در محدودهی نرمال حفظ کنید. افراد مبتلابه دیابت نوع ۱ نیز برای بقیه عمر خود نیاز به تزریق منظم انسولین دارند.
از آنجایی که دیابت نوع ۲ یک بیماری پیشرونده است، ممکن است درنهایت علاوهبر تزریق انسولین، نیاز به مصرف برخی قرصها طبق تشخیص پزشک وجود داشته باشد. برای پیشگیری و درمان پیشدیابت و دیابت بارداری هم نیاز به رژیم غذایی، ورزش و تحرک و داشتن وزنی سالم خواهید داشت. در موارد نادر برای دیابت بارداری نیاز به تزریق انسولین نیز وجود دارد.
کلام آخر:
متاسفانه آمار نشان میدهد روند ابتلابه این بیماری رو به رشد است و تخمین زده میشود تا سال ۲۰۴۵، حدود ۷۰۰ میلیون نفر در جهان به یکی از انواع دیابت مبتلا باشند. اگرچه برخی از انواع دیابت به علل ژنتیکی رخ میدهند و واقعا کار چندانی برای پیشگیری از آن از دست ما برنمیآید، اما با داشتن تغذیه سالم و تحرک کافی میتوان تا حد زیادی از برخی از انواع دیابت پیشگیری کرد و حتی درصورت ابتلابه دیابت، باز هم تغذیهی درست و ورزشکردن میتواند کیفیت زندگی بیمار را افزایش دهد.
سوالات متداول مقاله علائم و نشانه های انواع دیابت:
۱- آیا همه افراد مبتلا به دیابت، علائم یکسانی دارند؟
خیر، علائم دیابت در افراد مختلف و حتی در انواع مختلف دیابت متفاوت است. برخی افراد ممکن است علائم شدید و برخی دیگر علائم خفیف یا حتی بدون علامت باشند.
۲. شایعترین علائم دیابت کدامند؟
شایعترین علائم دیابت عبارتند از: تشنگی مفرط، ادرار زیاد، کاهش وزن بدون دلیل، خستگی مفرط، تاری دید، گرسنگی شدید و بهبود کند زخمها
۳- آیا علائم دیابت در زنان متفاوت است؟
هرچند برخی از علائم دیابت متفاوت است، اما علائم دیابت به طور خاص در زنان عبارتند از: عفونتهای قارچی تناسلی، عفونتهای دستگاه ادراری، خشکی واژن و سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS).
منابع:
دیدگاه شما