دیابت کنترل نشده یکی از چالشبرانگیزترین وضعیتهای این بیماری است که در آن سطح قند خون برای مدت طولانی بالاتر از حد طبیعی باقی میماند و بهتدریج سلامت بدن را تحت تأثیر قرار میدهد. این وضعیت، برخلاف ظاهر بیسر و صدایش، میتواند به آسیب گسترده در اندامهای حیاتی مانند قلب، کلیهها، چشمها و اعصاب منجر شود و زمینه ساز بروز عوارض جدی و گاه جبران ناپذیر باشد. در واقع، هرچه کنترل قند خون ضعیفتر باشد، خطر ابتلا به مشکلات مزمن و کاهش کیفیت زندگی بیشتر میشود؛ به همین دلیل شناخت عوارض دیابت کنترل نشده، اولین قدم برای پیشگیری و مدیریت مؤثر این بیماری محسوب میشود.
خوشبختانه شما میتوانید با انجام معاینات منظم توسط پزشک و استفاده از برخی استراتژی های سبک زندگی از این عوارض جلوگیری کنید. در این مقاله میخواهیم درباره خطرات دیابت کنترل نشده برای سلامت صحبت کنیم و ببینیم عوارض مختلف آن روی بدن چه چیزهایی است و چگونه میتوان جلوی آنها را گرفت.
عوارض دیابت چیست؟
عوارض دیابت با تشخیص دیابت نوع ۱ یا نوع ۲ همراه میشوند. شدت آنها متفاوت است. در حالی که برخی از آنها به راحتی قابل مدیریت هستند و اختلال زیادی در زندگی روزمره ایجاد نمیکنند، برخی دیگر میتوانند تأثیر بسیار زیادی بر زندگی شما داشته باشند.
به محض تشخیص دیابت، ذهن شما میتواند به بدترین حالت خود برسد. این وضعیت طاقت فرساست و ممکن است احساس کنید که در حال مقابله با یک مسئله دشوار هستید. خوشبختانه بسیاری از عوارض دیابت یا عوارض جانبی آن را میتوان از طریق تغییر سبک زندگی و مراجعه منظم به پزشک پیشگیری کرد.
رایج ترین عوارض دیابت عبارتند از:
اینطور که پیداست عوارض دیابت میتوانند حمله ای همه جانبه به سلامت بدن داشته باشند. در ادامه در مورد این عواض بیشتر توضیح خواهیم داد:
عوارض کوتاه مدت دیابت
عوارض کوتاه مدت دیابت، مشکلات حاد و سریعالرشدی هستند که در اثر قند خون غیرطبیعی بالا یا پایین ایجاد میشوند. در صورت عدم مدیریت، میتوانند به فوریتهای پزشکی تبدیل شوند که نیاز به مداخله فوری دارند. این موارد عبارتند از:
هیپوگلیسمی
هیپوگلیسمی وضعیتیست که در آن سطح گلوکز خون بسیار پایین است. هیپوگلیسمی به عنوان سطح گلوکز خون کمتر از ۴.۰ میلی مول در لیتر تعریف میشود. علائم آن شامل خستگی، ضعف، گیجی و افزایش ضربان قلب است. اگر داروهای کاهش دهنده قند خون مانند انسولین، سولفونیل اوره و تنظیم کننده های گلوکز پس از غذا مصرف میکنید مهم است که فوراً هیپوگلیسمی را درمان کنید تا از پایین آمدن خطرناک سطح گلوکز خون جلوگیری شود.
هیپوگلیسمی همچنین میتواند در افرادی که داروی دیابت مصرف نمیکنند نیز رخ دهد اما در این حالت بدن باید به طور طبیعی سطح قند خون را پایین بیاورد و معمولاً نیازی به درمان نیست مگر اینکه بیماری به نام هیپوگلیسمی واکنشی داشته باشید یا شرایط خطرناکی مانند کار با ماشینآلات یا رانندگی انجام دهید.
کتواسیدوز
کتواسیدوز میتواند در صورتی رخ دهد که بدن مدت زمان قابل توجهی را با انسولین بسیار کمی برای سوخت رسانی به سلول های بدن سپری کند. بدون انسولین بدن چربی را تجزیه میکند تا کتون ها را در خون آزاد کند که میتوانند بدون نیاز به وجود انسولین برای تولید انرژی استفاده شوند. با این حال اگر سطح کتون ها در خون بیش از حد بالا برود، گفته میشود که کتواسیدوز رخ میدهد و این وضعیت میتواند بسیار خطرناک باشد.
عوارض دیابت را از زبان دکتر کرمانی بشنوید:
کتواسیدوز معمولاً فقط در صورتی رخ میدهد که بدن انسولین بسیار کمی داشته باشد و میتواند افراد مبتلا به دیابت نوع ۱، افرادی که پانکراتکتومی (برداشتن پانکراس با جراحی) داشته اند یا افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ که انسولین بسیار کمی تولید میکنند را تحت تأثیر قرار دهد. کتواسیدوز ممکن است باعث استفراغ، کم آبی بدن و کما شود. در صورت بروز علائم کتواسیدوز، مراجعه فوری به پزشک بسیار مهم است.
عوارض بلند مدت دیابت
دیابت باعث میشود قند خون بالاتر از حد طبیعی باشد. این مشکل میتواند به چشمها، کلیهها، اعصاب، پوست، قلب و رگهای خونی آسیب برساند. مهمترین عوارض دیابت عبارتند از:
- عوارض بلندمدت دیابت را میتوان بهصورت تیترهای اصلی به شکل زیر دستهبندی کرد:
- بیماریهای قلبی و عروقی
- نوروپاتی (آسیبهای عصبی)
- نفروپاتی (آسیب کلیهها)
- رتینوپاتی (آسیبهای چشمی و بینایی)
- زخم پای دیابتی
- عفونتهای مکرر
- مشکلات پوستی
- اختلالات گوارشی
- اختلالات جنسی
- کاهش شنوایی
- مشکلات سلامت روان (مانند افسردگی)
عوارض دیابت در زنان
از بلوغ و قاعدگی گرفته تا بارداری، یائسگی و شرایطی مانند سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS)، درک چگونگی تأثیر هورمون ها بر سطح گلوکز خون و حساسیت به انسولین برای مدیریت مؤثر دیابت، تشخیص زودهنگام و سلامت طولانیمدت زنان ضروری است.
برخی عوارض دیابت برای زنان عبارتند از:
انواع عفونت های زنانه
بسیاری از زنان در برهه ای از زندگی خود به عفونت قارچی واژن مبتلا میشوند اما زنان مبتلا به دیابت در معرض خطر بیشتری هستند به خصوص اگر سطح قند خون آنها بالا باشد. زنان مبتلا به دیابت همچنین در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به عفونتهای دستگاه ادراری (UTI) قرار دارند. وقتی قند خون بالا است ممکن است قند اضافی در ادرار آزاد شود که این امر باعث رشد مخمر و باکتریها میشود.
مشکلات رابطه جنسی
دیابت میتواند علاقه به رابطه جنسی و توانایی زنان در لذت بردن از آن را کاهش دهد. برای برخی از زنان خشکی واژن میتواند رابطه جنسی را ناراحت کننده یا حتی دردناک کند. دیابت میتواند باعث آسیب عصبی، کاهش جریان خون و تغییرات هورمونی شود.
اختلال در چرخه قاعدگی
نوسانات قند خون میتواند بر تعادل هورمونی بدن تأثیر گذاشته و باعث نامنظم شدن چرخه قاعدگی شود. در برخی زنان، این اختلالات ممکن است به صورت تأخیر در پریود، خونریزی شدید یا قطع موقت قاعدگی بروز پیدا کند.
سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS)
دیابت و مقاومت به انسولین ارتباط نزدیکی با سندرم تخمدان پلیکیستیک دارند. این اختلال هورمونی میتواند باعث نامنظمی قاعدگی، افزایش رشد موهای زائد، آکنه و مشکلات باروری شود و در زنان دیابتی شایعتر است.
عوارض دیابت بارداری بر جنین
در دوران بارداری، جنین تمام مواد مغذی مورد نیاز برای رشد و نمو سالم را مستقیماً از جریان خون مادر دریافت میکند. در دیابت بارداری قند خون (گلوکز خون) به طور مداوم بالا است. گلوکز بالای مادر میتواند از طریق جفت به جریان خون جنین منتقل شود. این امر تولید انسولین آنها را افزایش میدهد و بر رشد تأثیر میگذارد.
در نتیجه، نوزادانی که از والدین مبتلا به دیابت بارداری متولد میشوند، خطر ابتلا به برخی عوارض را به طور قابل توجهی افزایش میدهند. با این اوصاف شما و پزشکتان میتوانید با مدیریت دقیق دیابت بارداری این خطرات را کاهش دهید. عوارض دیابت بارداری بر جنین عبارتند از:
ماکروزومی
جنینهایی که در معرض قند خون بالا و مداوم قرار دارند، تمایل دارند در رحم بیشتر رشد کنند. این اندازه غیرمعمول بزرگ بدن ماکروزومی نامیده میشود. نوزادان بزرگتر از حد نرمال ممکن است در معرض خطر بیشتری از آسیب های هنگام تولد باشند. همچنین ممکن است نیاز به سزارین داشته باشند.
سندرم زجر تنفسی
سندرم زجر تنفسی (RDS) یک مشکل جدی تنفسی در نوزادان است که ناشی از نارس بودن ریه است. RDS در نوزادانی که زودتر از موعد متولد میشوند و در نوزادانی که از والدین مبتلا به دیابت بارداری متولد میشوند شایعتر است.
یرقان نوزاد
جنین های مبتلا به دیابت بارداری تمایل به تولید گلبول های قرمز بیشتری دارند که منجر به بیلی روبین بیشتر میشود. همچنین احتمال بیشتری وجود دارد که در پردازش بیلی روبین در کبد مشکل داشته باشند. بیلی روبین اضافی در جریان خون میتواند پوست و چشمها را به رنگ زرد درآورد. این بیماری زردی نوزاد نامیده میشود.
وقتی بیلی روبین بسیار بالا میرود به ندرت میتواند به مغز و نخاع آسیب برساند. اما پزشکان میتوانند در صورت نیاز زردی نوزاد را با فتوتراپی درمان کنند تا از عوارض جلوگیری شود.
هیپوگلیسمی نوزاد
پس از تولد، نوزاد دیگر در معرض قند خون بالای شما قرار نمیگیرد. اما برای مدت کوتاهی بدن آنها به تولید انسولین اضافی ادامه میدهد. این میتواند باعث افت موقت قند خون به نام هیپوگلیسمی نوزادی در نوزادان مبتلا به دیابت بارداری و در موارد جدی میتواند باعث تشنج شود.
عوارض دیابت در مردان
مردان کمتر از زنان به پزشک مراجعه میکنند. تحقیقات نشان میدهد دلیل آن این است که آنها نمیخواهند اخبار بد در مورد سلامتی خود بشنوند. وقتی دیابت تشخیص داده نشود و مدیریت نشود، میتواند باعث عوارضی مانند بیماری قلبی، سکته مغزی از دست دادن بینایی، نارسایی کلیه و حتی قطع انگشت پا، پا یا ساق پا شود. برخی از عوارض دیابت، مردان را نیز تحت تأثیر قرار میدهد. این موارد عبارتند از:
اختلال نعوظ (ED)
در اختلال نعوظ، مرد نمیتواند نعوظ را به اندازه کافی برای رابطه جنسی سفت و یا آن را حفظ کند. اختلال نعوظ در مردان میانسال و مسن شایع است. دیابت خطر ابتلا به اختلال نعوظ را افزایش میدهد زیرا قند خون بالا به اعصاب و رگ های خونی مورد نیاز برای نعوظ آسیب میرساند.
گاهی اوقات مشکل در نعوظ غیرمعمول نیست اما اگر بدتر شود اغلب اتفاق بیفتد یا مانع از زندگی دلخواه شما شود وقت آن است که آن را بررسی کنید. مردان مبتلا به دیابت بیشتر در معرض بیماری قلبی هستند و اختلال نعوظ میتواند نشانه هشدار دهنده ای از مشکلات رگ های خونی باشد. مصرف برخی از داروهای اختلال نعوظ با برخی داروهای قلبی بیخطر نیست بنابراین حتماً پزشک خود را در مورد تمام داروهایی که مصرف میکنید مطلع کنید.
سایر مشکلات سلامتی
علاوه بر اختلال نعوظ، آسیب عصبی ناشی از دیابت میتواند مشکلات دیگری را برای مردان ایجاد کند از جمله:
- مثانه بیش فعال (ادرار مکرر، به خصوص در شب)
- بی اختیاری (نشت ادرار )
- عفونت های دستگاه ادراری (UTI)
- انزال رتروگراد (منی به داخل مثانه رها میشود)
خطرناک ترین عوارض دیابت چیست؟
شایع ترین و خطرناکترین عوارض دیابت مواردی هستند که بر قلب، رگ های خونی، چشم ها، کلیه ها، اعصاب، دندان ها و لثه ها تأثیر میگذارند. این موارد عبارتند از:
- سکته مغزی: دیابت با افزایش تصلب شرایین ( تجمع پلاک ) در رگ های خونی تغذیه کننده مغز احتمال سکته مغزی را دو برابر میکند.
- نوروپاتی دیابتی: آسیب عصبی – که اغلب در پاها و ساق پا رخ میدهد – باعث بیحسی، سوزن سوزن شدن و درد میشود. همچنین میتواند بر هضم، دستگاه ادراری و رگهای خونی تأثیر بگذارد.
- عوارض پا و قطع عضو: آسیب عصبی همراه با گردش خون ضعیف، بهبود آسیب های پا را دشوار میکند. تاولها یا بریدگیهای نادیده گرفته شده میتوانند به سرعت به عفونتهای جدی تبدیل شوند و گاهی اوقات برای جلوگیری از گسترش عفونت قطع عضو ضروری میشود.
- بحران های متابولیک حاد: وقتی قند خون به شدت از محدوده مجاز خارج میشود شرایط خطرناک و گاهی کشنده ای میتواند رخ دهد. هیپوگلیسمی (قند خون بسیار پایین) میتواند باعث تشنج یا کما شود. برعکس کتواسیدوز دیابتی (DKA) (قند خون بسیار بالا و تجمع اسید در خون) یک مورد اورژانسی و تهدید کننده زندگی است.
چگونه از عوارض دیابت جلوگیری کنیم؟
یک سبک زندگی سالم نقشه راه شما برای مدیریت دیابت است. و این کلید پیشگیری یا به تأخیر انداختن عوارض است:
- یک برنامه غذایی سالم را دنبال کنید.
- حداقل ۱۵۰ دقیقه در هفته ورزش کنید.
- به طور منظم آزمایش A1C انجام دهید، فشار خون خود را زیر ۱۴/۹ نگه دارید.
- سطح کلسترول خود را کنترل کنید و سیگار کشیدن را متوقف کنید.
- در صورت نیاز وزن کم کنید.
- داروها را طبق دستورالعمل مصرف کنید.
- با تیم مراقبتهای بهداشتی خود در ارتباط باشید و به دستورهای آنها پایبند باشید.
کلام آخر:
دیابت اگر به خوبی مدیریت نشود، میتواند عوارض جدی برای سلامتی ایجاد کند. عوارض دیابت میتوانند به طور بالقوه کیفیت زندگی را کاهش دهند. با این حال میتوانید اقداماتی را برای مدیریت دیابت و کاهش خطر عوارض آن انجام دهید. یک برنامه درمانی شخصی ممکن است شامل تغییرات سبک زندگی مانند حفظ وزن متوسط یا افزایش فعالیت بدنی باشد. پزشک شما میتواند در مورد چگونگی ایجاد این تغییرات مشاوره ارائه دهد یا شما را به سایر متخصصان مراقبت های بهداشتی مانند متخصص تغذیه، برای ارائه راهنمایی های بیشتر ارجاع دهد.
سوالات متداول مقاله عوارض دیابت:
۱- آیا دیابت باعث مرگ میشود؟
تنها در صورتی موجب مرگ خواهد شد که کاملا کنترل نشده رها شود.
۲- اولین عارضه دیابت چیست؟
نوروپاتی دیابتی (آسیب عصبی) یا مشکلات حاد مانند هیپوگلیسمی (قند خون پایین) اولین عارضه دیابت است.
۳- آیا عوارض دیابت قابل درمان است؟
بله عوارض دیابت قابل درمان هستند. در حالی که برخی از شرایط را نمیتوان به طور کامل معکوس کرد اما درمان زود هنگام میتواند پیشرفت آنها را کُند کند.
۴- آیا عوارض دیابت در زنان و مردان متفاوت است؟
عوارض کلی آن یکسان است اما در زنان و مردان بسته به شرایط جنسی تفاوت هایی دارد.
منابع:
دیدگاه شما