سندرم روده تحریک پذیر

سندرم روده تحریک پذیر (که معمولا با نام IBS شناخته می شود) نامیست که به اختلالات معده- روده ای داده شده و سبب دردهای شکمی، نفخ، عادت‌های نامنظم دفع و … می‌شود. در حقیقت یکی از مشکلات گوارشی به شدت شایع است. خانم ها کمی بیشتر از آقایان تحت تاثیر این مشکل قرار می گیرند.

همچنین این مشکل می تواند در هر سنی به وجود بیاید ولی هرگز به چیزی نگران کننده یا جدی مانند سرطان تغییر نمی کند. با اینکه ما نمی دانیم علت سندرم روده تحریک پذیر چیست اما حدود نیمی از افراد شروع علائم خود را همراه با یک رویداد بزرگ در زندگی تجربه می کنند مانند عوض کردن خانه یا شغل یا عزادار شدن، این نشان می دهد ممکن است تحریک کننده های روانی در افراد مستعد باعث بروز این مشکل شود. در این مقاله به بررسی کامل این بیماری، علائم، عوامل و درمان آن می‌پردازیم. تا انتها با ما همراه باشید.

سندرم روده تحریک پذیر چیست؟

سندرم روده تحریک‌پذیر یا IBS یک اختلال عملکردی دستگاه گوارش است که با گروهی از علائم همچون گرفتگی عضلات، درد شکم، نفخ، اسهال و یبوست مشخص می‌شود. این بیماری باعث ناراحتی و اختلال در زندگی روزمره بسیاری از افراد می‌شود.

انواع IBS کدامند؟

محققان، سندرم روده تحریک پذیر را بر اساس ظاهر مدفوع شما در روزهایی که علائم شعله‌ور می‌شوند، طبقه‌بندی می‌کنند. اکثر افراد مبتلا به IBS در برخی روزها حرکات طبیعی روده دارند و در برخی دیگر این حرکات غیرطبیعی است. روزهای غیرطبیعی نوع IBS شما را تعریف می‌کنند:

IBS با یبوست (IBS-C): بیشتر، مدفوع شما سفت و تکه‌تکه است.

IBS با اسهال (IBS-D): بیشتر، مدفوع شما شل و آبکی است.

IBS با عادات روده‌ای مختلط (IBS-M): شما هم مدفوع سفت و تکه‌تکه و هم مدفوع شل و آبکی دارید.

علائم سندرم روده تحریک پذیر چیست؟

علائم IBS ممکن است مختلف باشند و قسمت های مختلفی از روده را درگیر کنند. معمولا بین نقاط مختلف روده همپوشانی وجود دارد. برخی افراد ممکن است تنها با یک قسمت از روده و بعضی دیگر با چندین نقطه به مشکل بخورند.

شایع ترین علائم در ارتباط با IBS عبارتند از:

• تیر کشیدن، گرفتگی یا درد شدید شکم؛ این نشانه معمولا در قسمت میانی و پایینی شکم حس می شود و مانند درد چاقو خوردن یا فرو شدن چیزی تیز به معده توصیف می شود. این درد ممکن است حالت رفت و برگشتی داشته باشد، چند ثانیه بماند و یا ساعت ها دوام بیاورد. کسی که این علائم را تجربه می کند ممکن است دائم در حال حرکت باشد تا خود را آرام کند و از این رو نتواند درست استراحت کند.
• نفخ و ورم کردن شکم؛ این مشکل معمولا وقتی از خواب بیدار می شوید وجود ندارد و با گذشت زمان بدتر می شود و شکم ورم می کند.
• یبوست یا اسهال؛ با اینکه اسهال از علائم شایع است اما برخی افراد ممکن است دچار یبوست شوند و تا چند روز روده شان مشکل داشته باشد، چون اسپاسم، این کار را دشوار می‌کند.
• نفخ و گاز: احساس پری و تورم در شکم و افزایش گاز روده.
• احساس تخلیه ناقص روده: حتی پس از دفع مدفوع، احساس می‌شود که روده‌ها به طور کامل خالی نشده‌اند.
• مخاط در مدفوع: مشاهده مخاط در مدفوع می‌تواند یکی از علائم IBS باشد.
• احساس نیاز ناگهانی به توالت: این احساس اغلب با درد همراه است.

علاوه بر علائم اصلی، برخی افراد مبتلا به IBS ممکن است علائم دیگری نیز تجربه کنند، مانند:

• خستگی
• سردرد
• درد عضلانی
• اختلالات خواب
• اضطراب و افسردگی

سندرم روده تحریک پذیر چگونه تشخیص داده می شود؟

از آنجایی که علائم IBS اغلب با سایر بیماری‌های گوارشی مشترک است، تشخیص قطعی آن ممکن است چالش‌برانگیز باشد. مراحل تشخیص IBS معمولاً شامل موارد زیر است:

کولونوسکوپی: برای بررسی دقیق‌تر روده بزرگ و تشخیص پولیپ‌ها یا تومورها.

بررسی دقیق علائم: پزشک ابتدا به دقت به شرح حال بیماری شما گوش خواهد داد و سوالاتی در مورد نوع، مدت زمان و شدت علائم، عادات غذایی، استرس و سایر عوامل مرتبط با سلامتی‌تان خواهد پرسید.

معاینه فیزیکی: پزشک شکم شما را معاینه خواهد کرد تا هرگونه حساسیت، تورم یا توده را شناسایی کند.

آزمایشات تشخیصی: برای رد کردن سایر بیماری‌های احتمالی، پزشک ممکن است آزمایش‌های زیر را درخواست کند:

• آزمایش خون: برای بررسی کم‌خونی، عفونت و سایر مشکلات سلامتی.
• آزمایش مدفوع: برای بررسی وجود خون مخفی، عفونت و التهاب.
• آندوسکوپی: برای بررسی مستقیم روده بزرگ و تشخیص بیماری‌های التهابی روده.

علت سندرم روده تحریک پذیر چیست؟

علت دقیق سندرم روده تحریک‌پذیر (IBS) ناشناخته است، اما چند عامل احتمالی وجود دارد که ممکن است در توسعه آن نقش داشته باشند:

اختلالات عملکردی روده: اختلالاتی همچون تغییرات در نحوه حرکت روده، حساسیت بیش از حد روده به تحریکات و هماهنگی نامناسب بین مغز و روده از جمله این اختلالات هستند.

عوامل عصبی: استرس، اضطراب و افسردگی می‌توانند علائم IBS را تشدید کنند و حتی در برخی افراد باعث بروز آن شوند.

اختلالات سیستم ایمنی: برخی تحقیقات نشان می‌دهند که التهاب مزمن و اختلالات سیستم ایمنی ممکن است در بروز IBS نقش داشته باشند.

حساسیت به غذا: برخی افراد ممکن است هنگام خوردن یا نوشیدن غذاهای خاصی، مانند لبنیات، گندم، مرکبات، حبوبات، کلم و نوشیدنی‌های گازدار، علائم بدتری را تجربه کنند.

تغییرات هورمونی: تغییرات هورمونی در زنان، مانند دوران قاعدگی، می‌تواند علائم IBS را تشدید کند.

ژنتیک: برخی مطالعات نشان می‌دهند که عوامل ژنتیکی ممکن است در بروز IBS نقش داشته باشند.

عفونت: IBS می‌تواند پس از عفونت باکتریایی یا انگلی در روده‌ها، مانند گاستروانتریت، ایجاد شود.

داروها: برخی آنتی‌بیوتیک‌ها، آنتی‌اسیدها و داروهای مسکن می‌توانند علائم IBS را تحریک کنند.

سابقه خانوادگی: داشتن سابقه خانوادگی IBS می‌تواند یک عامل ابتلا به این بیماری باشد.

رویدادهای اولیه زندگی: رویدادهای استرس‌زا یا دشوار در اوایل زندگی، مانند سوءاستفاده جسمی یا جنسی، ممکن است از دیگر عوامل ابتلا به این بیماری باشند.

چه عواملی سندرم روده تحریک پذیر را تشدید می‌کند؟

اگر مبتلا به IBS هستید، ممکن است متوجه شده باشید که برخی چیزها علائم را تحریک می‌کنند. یک محرک باعث ایجاد خود بیماری نمی‌شود، اما می‌تواند باعث ایجاد یا تشدید شعله‌ور شدن علائم شود. محرک‌های رایج عبارتند از:

پریود: خانم‌ها ممکن است در دوران پریودی بیش از دیگر مواقع، درد و ناراحتی حاصل از IBS را تجربه کنند.

مصرف غذاهای خاص: محرک‌های غذایی از فردی به فرد دیگر متفاوت است. با این حال، مقصران رایج که می‌توانند شعله‌ور شدن علائم IBS را تحریک کنند، شامل لبنیات، غذاهایی که حاوی گلوتن هستند (مانند گندم) و غذاها/نوشیدنی‌هایی که باعث نفخ شما می‌شوند، هستند.

استرس: برخی محققان پیشنهاد می‌کنند که IBS پاسخ روده شما به استرس است. به همین دلیل گاهی به IBS “شکم عصبی” یا “شکم مضطرب” نیز گفته می‌شود.

چه افرادی بیشتر به IBS مبتلا می‌شوند؟

افراد زیر بیش از دیگران ممکن است به IBS دچار شوند:

• زنان: زنان بیشتر از مردان به IBS مبتلا می‌شوند. تغییرات هورمونی، به ویژه در دوران قاعدگی، می‌تواند علائم IBS را تشدید کند.
• افراد جوان: IBS معمولاً در اواخر نوجوانی و اوایل دهه ۴۰ ظاهر می‌شود.
• افراد با سابقه خانوادگی IBS: داشتن سابقه خانوادگی IBS می‌تواند خطر ابتلا به این بیماری را افزایش دهد.
• افراد با اختلالات روانی: افرادی که به اختلالات روانی مانند اضطراب، افسردگی یا اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) دچار شده‌اند، بیشتر در معرض خطر ابتلا به IBS قرار دارند.
• افرادی که عفونت روده‌ای داشته‌اند: برخی عفونت‌های روده‌ای، مانند عفونت باکتریایی یا ویروسی، می‌توانند به عنوان محرک برای بروز IBS عمل کنند.
• افراد با عدم تحمل غذایی: حساسیت به برخی غذاها، مانند لبنیات، گلوتن و فواید، می‌تواند علائم IBS را تشدید کند.
• افرادی که دچار سوء استفاده شده‌اند: سابقه سوء استفاده جنسی، جسمی یا عاطفی در دوران کودکی می‌تواند خطر ابتلا به IBS را افزایش دهد.
• افراد با سایر بیماری‌های مزمن: افرادی که مبتلا به بیماری‌های مزمن مانند فیبرومیالژیا، سندرم خستگی مزمن و درد مزمن لگن هستند، بیشتر در معرض خطر ابتلا به IBS قرار دارند.

چگونه سندرم روده تحریک پذیر را درمان کنیم؟

هیچ درمان خاصی برای همه موثر نیست، اما اکثر افراد مبتلا به IBS می‌توانند یک برنامه درمانی پیدا کنند که برای آن‌ها موثر است. گزینه‌های درمانی معمولی شامل تغییر غذاهایی که می‌خورید و روتین شما است. داروها نیز می‌توانند کمک کننده باشند. درمان رفتاری نیز ممکن است مفید باشد. بسیاری از این درمان‌ها زمان می‌برند تا نتیجه دهند، اما می‌توانند به کاهش شدت علائم شما کمک کنند. این درمان‌ها عبارتند از:

تغییر وعده‌های غذایی

یک متخصص تغذیه می‌تواند به شما در انتخاب غذاها و اصلاح عادات خوردن/نوشیدن کمک کند تا از شعله‌ور شدن علائم جلوگیری کنید. آن‌ها ممکن است توصیه کنند که:

• فیبر رژیم غذایی خود را افزایش دهید. غذاهای غنی از فیبر، از جمله میوه‌ها، سبزیجات، غلات، آلو خشک و آجیل، می‌توانند به شما کمک کنند تا مشکل یبوست خود را برطرف کنید. فیبر را به آرامی به رژیم غذایی خود وارد کنید تا روده‌ها به آن عادت کنند.
• محصولات لبنی مانند پنیر و شیر را محدود کنید. عدم تحمل لاکتوز در افراد مبتلا به IBS شایع‌تر است. اگر مصرف لبنیات را کاهش می‌دهید، مطمئن شوید که غذاهای غیر لبنی غنی از کلسیم مانند بروکلی، اسفناج یا ماهی قزل‌آلا مصرف می‌کنید.
• غذاهایی که می‌توانند باعث نفخ شما شوند را محدود کنید. غذاهایی مانند لوبیا، بروکلی و کلم به ایجاد گاز و نفخ معروف هستند، اما نوشابه‌های گازدار و حتی جویدن آدامس نیز می‌توانند باعث نفخ شما شوند. مصرف این غذاها را کاهش دهید تا روده شما راحت‌تر کار کند.
• از مصرف گلوتن خودداری کنید. افراد مبتلا به IBS، حتی کسانی که بیماری سلیاک ندارند، به گلوتن حساس‌ترند. اگر رژیم غذایی بدون گلوتن را انتخاب می‌کنید، اطمینان حاصل کنید که ویتامین‌ها و مواد معدنی کلیدی (مانند فیبر، آهن و کلسیم) که اغلب در غذاهای حاوی گلوتن یافت می‌شوند را به اندازه کافی دریافت می‌کنید.
• رژیم غذایی کم FODMAP را امتحان کنید. این برنامه غذایی مقدار کربوهیدرات‌های سخت هضم را کاهش می‌دهد. این رژیم غذایی گزینه‌های جایگزینی را توصیه می‌کند که به شما امکان می‌دهد مواد مغذی مورد نیاز خود را دریافت کنید در حالی که فشار کمتری به دستگاه گوارش خود وارد می‌کنید. برای اطلاع از رژیم غذایی سندرم روده تحریک پذیر به این مقاله مراجعه کنید.
• آب زیادی بنوشید. روزانه حداقل هشت لیوان آب (۲ لیتر) بنوشید. آب دستگاه گوارش شما را روان نگه می‌دارد و می‌تواند به درمان یا پیشگیری از یبوست کمک کند.
• یک دفترچه غذایی نگه دارید. می‌توانید غذاهایی که می‌خورید را یادداشت کنید تا مشخص شود کدام غذاها شعله‌ور شدن علائم IBS را تحریک می‌کنند و سپس آن را با یک متخصص تغذیه در میان بگذارید.

تغییر فعالیت‌ها

تغییر فعالیت‌های روزانه نیز می‌تواند کمک کننده باشد. توصیه‌های زیر را دست کم نگیرید:

• به طور منظم ورزش کنید. هدف، ۱۵۰ دقیقه ورزش متوسط در هفته است. این حدود ۳۰ دقیقه در روز، پنج روز در هفته است.
• تکنیک‌های آرامش را امتحان کنید. یوگای روزانه، مدیتیشن و سایر تکنیک‌های کاهش استرس می‌توانند به آرام کردن یک سیستم عصبی بیش از حد تحت فشار و یک “شکم عصبی” کمک کنند. گاهی اوقات، یک درمانگر رفتاری می‌تواند کمک کننده باشد.
• به اندازه کافی بخوابید. هر شب هفت تا نه ساعت خواب باکیفیت داشته باشید. بهتر است در همان زمان به رختخواب بروید. یک استراحت خوب شبانه یکی از قدرتمندترین عوامل کاهش استرس موجود است.
• یک دفترچه فعالیت تهیه کنید. فعالیت‌هایی را که به شما در مدیریت IBS کمک می‌کنند ثبت و بیشتر روی آنها کار کنید.

درمان‌های پزشکی

درمان‌های پزشکی به شما کمک می‌کند تا استرس و شرایطی مانند اضطراب و افسردگی که به IBS کمک می‌کنند را کنترل کنید. برخی افراد از طریق موارد زیر تسکین پیدا می‌کنند:

• درمان شناختی رفتاری (CBT).
• هیپنوتراپی.
• بیوفیدبک.

مصرف داروها

ارائه دهنده مراقبت‌های بهداشتی شما ممکن است داروهایی برای تسکین علائم تجویز کند، از جمله:

• ضد افسردگی‌ها (اگر افسردگی و اضطراب همراه با درد قابل توجه شکم دارید). داروها شامل ضد افسردگی‌های سه‌حلقه‌ای (TCA) و مهارکننده‌های بازجذب سروتونین انتخابی (SSRI) هستند.
• داروهایی برای کاهش یبوست (از جمله مکمل‌های فیبر و ملین‌ها).
• داروهایی برای سفت کردن مدفوع (ضد اسهال‌ها).
• داروهایی برای کمک به اسپاسم‌های روده.
• پروبیوتیک‌ها: اگرچه تحقیقات در مورد اثربخشی آن‌ها در حال انجام است، اما این باکتری‌های خوب ممکن است به تسکین علائم IBS کمک کنند.

داروهای خاص مورد استفاده برای درمان IBS عبارتند از:

• دی سیکلومین
• هیوسیامین
• لوبیپروستون
• لیناکلوتید
• پلکاناتید 
• ریفاکسیمین

آنچه از مقاله سندرم روده تحریک پذیر آموختیم:

زندگی با سندرم روده تحریک پذیر می‌تواند چالش‌برانگیز باشد، زیرا علائم آن در طول زندگی شما می‌آیند و می‌روند. درمان، اغلب شامل آزمون و خطاست. اما خبر خوب این که تقریباً همه افراد مبتلا به IBS می‌توانند درمانی پیدا کنند که به آن‌ها کمک کند. معمولاً تغییر غذاهایی که می‌خورید و سطح فعالیت شما با گذشت زمان، علائم را بهبود می‌بخشد. ممکن است به کمی صبر نیاز داشته باشید تا محرک‌های خود را تشخیص و اقداماتی برای جلوگیری از آن‌ها انجام دهید.

سوالات متداول سندرم روده تحریک پذیر:

منابع:

• www.mayoclinic.org
• my.clevelandclinic.org