قبل از شیمی درمانی چی بخوریم؟

شروع شیمی درمانی می‌تواند برای بدن چالش برانگیز باشد و تغذیه مناسب پیش از آغاز درمان، یکی از راه های مهم برای آماده کردن بدن و تأمین انرژی و مواد مغذی مورد نیاز آن است. دریافت کافی پروتئین، کالری، ویتامین ها، مواد معدنی و مایعات می‌تواند به حفظ وزن و توده عضلانی کمک کند و بدن را برای تحمل بهتر روند درمان آماده نگه دارد. البته نیازهای غذایی هر فرد با توجه به نوع سرطان، روش درمان، وضعیت تغذیه ای و بیماری های زمینه ای متفاوت است.

اما دقیقا باید قبل از شیمی درمانی چی بخوریم؟ آیا لازم است مکمل خاصی مصرف کنیم؟ برای کاهش احتمال تهوع چه انتخاب‌هایی مناسب تر هستند و شب قبل از شیمی درمانی چه غذایی می‌تواند انتخاب بهتری باشد؟ در ادامه، بهترین غذاهای پروتئینی و انرژی زا، میوه ها و سبزیجات مناسب، مکمل های مورد نیاز و غذاهایی که بهتر است پیش از شروع شیمی‌درمانی محدود شوند را بررسی می‌کنیم.

مقاله تغذیه قبل از شیمی درمانی در یک نگاه:

تغذیه مناسب قبل از شیمی‌ درمانی می‌تواند به بدن کمک کند انرژی و مواد مغذی مورد نیاز خود را بهتر تأمین کند و آمادگی بیشتری برای تحمل درمان داشته باشد. انتخاب غذاهای مناسب، دریافت پروتئین کافی و هیدراته ماندن از نکات مهم تغذیه‌ای در این دوره هستند. در این مقاله با مهم‌ترین نکات تغذیه‌ای پیش از شیمی‌ درمانی آشنا می‌شویم.

• وعده‌های غذایی سبک و مغذی انتخاب کنید.
• پروتئین کافی مانند تخم‌مرغ، مرغ، ماهی و حبوبات دریافت کنید.
• در طول روز آب و مایعات کافی بنوشید.
• از غذاهای خیلی چرب، سنگین و تند پیش از درمان پرهیز کنید.
• اگر تهوع دارید، وعده‌های کوچک‌تر و متعدد را امتحان کنید.

اهمیت تغذیه در شیمی درمانی

تغذیه مناسب در دوران شیمی‌ درمانی می‌تواند به حفظ وزن و توده عضلانی، پیشگیری از سوء تغذیه، تأمین انرژی و پروتئین مورد نیاز بدن و مدیریت برخی عوارض درمان کمک کند. شیمی‌ درمانی ممکن است باعث تهوع، استفراغ، بی‌اشتهایی، تغییر حس چشایی، زخم دهان، اسهال یا یبوست شود و در نتیجه دریافت مواد مغذی را کاهش دهد.

همچنین در دوران شیمی‌درمانی، ایمنی غذایی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا برخی درمان‌ها می‌توانند سیستم ایمنی را تضعیف کرده و خطر عفونت‌های ناشی از غذای آلوده را افزایش دهند (cancer.gov).

قبل از شیمی درمانی چی بخوریم؟

همانطور که گفتیم تغذیه مناسب در طول شیمی درمانی از اهمیت زیادی برخوردار است. به نظر می‌رسد قبل از شروع شیمی درمانی غذاهای زیر بهترین عملکرد را روی بدن داشته باشند:

غذاهای پروتئینی مناسب قبل از شیمی درمانی

پروتئین یکی از مهم ترین مواد مغذی برای حفظ و ساخت بافت ها و توده عضلانی است. پیش از شروع درمان سرطان، دریافت پروتئین کافی می‌تواند به حفظ وضعیت تغذیه ای و آمادگی بهتر بدن برای درمان کمک کند.

بهتر است در دوره آماده سازی برای درمان، رژیم غذایی متنوعی داشته باشید و در هر وعده از منابع پروتئینی مانند حبوبات، عدس و سایر حبوبات، توفو، ماهی، گوشت و تخم مرغ استفاده کنید. مصرف گوشت قرمز و گوشت های فرآوری شده نیز باید محدود شود.

برخی از گزینه‌های مناسب پروتئینی قبل از شیمی‌درمانی عبارت‌اند از:

• مرغ کاملاً پخته: حدود ۸۵ گرم مرغ پخته می‌تواند نزدیک به ۲۱ گرم پروتئین داشته باشد.
• ماهی، به ویژه ماهی سالمون: یک فیله معمولی سالمون حدود ۲۰ تا ۲۵ گرم پروتئین دارد و منبع اسیدهای چرب امگا ۳ نیز محسوب می‌شود.
• تخم مرغ: هر تخم مرغ حدود ۶ تا ۷ گرم پروتئین دارد و می‌تواند گزینه مناسبی برای صبحانه یا میان وعده باشد.
• ماست یونانی: یک وعده ماست یونانی ساده می‌تواند حدود ۱۴ تا ۱۸ گرم پروتئین داشته باشد و می‌توان آن را همراه میوه یا مغزها مصرف کرد.
• کره بادام زمینی یا کره بادام: دو قاشق غذاخوری از این کره ها معمولاً حدود ۶ تا ۸ گرم پروتئین دارند و می‌توان آنها را با میوه یا ماست ترکیب کرد.
• حبوبات و عدس: منابع گیاهی مناسبی از پروتئین هستند و می‌توان آنها را در سوپ، خوراک یا همراه غلات مصرف کرد.
• توفو و محصولات سویا: برای افرادی که رژیم گیاهی دارند یا مصرف گوشت و لبنیات را محدود می‌کنند، گزینه مناسبی محسوب می‌شوند.
• شیک های پروتئینی: در صورتی که فرد به دلیل کاهش اشتها نمی‌تواند غذای کافی مصرف کند، ممکن است شیک های پروتئینی با نظر متخصص تغذیه گزینه مناسبی باشند.

غذاهای انرژی زا برای تامین کالری

پیش از شروع درمان سرطان بهتر است رژیم غذایی متنوعی داشته باشید که کالری، پروتئین و سایر مواد مغذی کافی را فراهم کند. حفظ وزن اهمیت دارد، زیرا کمبود وزن هنگام تشخیص سرطان می‌تواند توانایی فرد برای تحمل و بهبودی از درمان را تحت تأثیر قرار دهد. همچنین تغذیه مناسب می‌تواند به حفظ انرژی و کاهش خستگی کمک کند.

غذاهای پرانرژی و در عین حال مغذی عبارتند از:

• غلات و کربوهیدرات‌های مغذی: نان، برنج، سیب زمینی، جو دوسر و پاستا برای تأمین انرژی روزانه.
• مغزها و کره مغزها: مانند کره بادام زمینی یا کره بادام که علاوه بر انرژی، مقداری پروتئین و چربی های مفید فراهم می‌کنند.
• لبنیات پرپروتئین: شیر، ماست و ماست یونانی که می‌توانند هم انرژی و هم پروتئین دریافت شده را افزایش دهند.
• تخم مرغ، مرغ و ماهی: گزینه هایی هستند که علاوه بر پروتئین، کالری مورد نیاز وعده غذایی را تأمین می‌کنند.
• حبوبات و غذاهای ترکیبی: عدس، لوبیا و نخود را می‌توان همراه با برنج، نان یا سیب زمینی مصرف کرد تا یک وعده نسبتاً کامل و مغذی ایجاد شود.
• میان وعده های مغذی: ماست همراه با میوه و مغزها، نان سبوس‌دار با کره بادام زمینی یا اسموتی های مغذی می‌توانند در افزایش دریافت انرژی روزانه مفید باشند.

میوه ها و سبزیجات مفید قبل از شیمی درمانی

مصرف میوه ها و سبزیجات متنوع پیش از شروع شیمی‌درمانی می‌تواند به تأمین ویتامین ها، مواد معدنی، فیبر و ترکیبات آنتی اکسیدانی مورد نیاز بدن کمک کند. افراد مبتلا به سرطان در کنار یک رژیم غذایی متعادل از انواع میوه ها استفاده کنند، البته انتخاب میوه باید با توجه به شرایط و علائم فرد انجام شود. از جمله گزینه های مناسب می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• بلوبری: سرشار از فیبر، ویتامین C و منگنز و حاوی ترکیبات آنتی اکسیدانی است.
• پرتقال: منبع خوب ویتامین C، فولات، تیامین و پتاسیم است. ویتامین C همچنین به جذب بهتر آهن از غذا کمک می‌کند.
• موز: حاوی ویتامین B6، ویتامین C، منگنز و پتاسیم است و به دلیل بافت نرم برای افرادی که بلع غذا برایشان دشوار است می‌تواند انتخاب مناسبی باشد.
• سیب: فیبر و پتاسیم دارد و می‌تواند به عملکرد منظم دستگاه گوارش کمک کند. در صورت دشواری جویدن یا بلع، پوره سیب یا سس سیب گزینه راحت تری است.
• انار: منبع ویتامین C، فیبر، ویتامین K، فولات و پتاسیم است.
• توت فرنگی و سایر توت ها: حاوی ویتامین C و ترکیبات آنتی اکسیدانی هستند و توت فرنگی رسیده به دلیل بافت نرم، مصرف آسانی دارد.
• گلابی: سرشار از فیبر، پتاسیم، ویتامین C و ویتامین K است.
• گیلاس: حاوی ویتامین C، پتاسیم، فسفر و ترکیبات آنتی اکسیدانی مانند بتاکاروتن و آنتوسیانین است.

در مورد سبزیجات نیز اصل مهم، مصرف انواع متنوع و مغذی آنها در کنار سایر گروه های غذایی است. سبزیجات را می‌توان به شکل پخته، بخارپز یا در سوپ مصرف کرد، به خصوص اگر فرد با مشکلاتی مانند تهوع، خشکی دهان یا دشواری بلع مواجه باشد.

با این حال، نباید تصور کرد که یک میوه یا سبزی خاص می‌تواند اثر شیمی درمانی را تقویت یا سرطان را درمان کند. برخی مطالعات درباره خواص ضدسرطانی مواد غذایی انجام شده اند اما بخش قابل توجهی از این شواهد مربوط به مطالعات آزمایشگاهی یا حیوانی است و نمی‌توان آنها را معادل اثر درمانی در انسان دانست.

بهترین مکمل قبل از شروع شیمی درمانی

برخلاف تصور رایج، یک مکمل واحد که برای همه افراد قبل از شیمی درمانی بهترین باشد وجود ندارد. نیاز به مکمل به وضعیت تغذیه‌ای فرد، کمبودهای احتمالی، نوع سرطان و داروهای شیمی درمانی بستگی دارد. در حالت ایده آل، بیشتر ویتامین ها و مواد معدنی باید از یک رژیم غذایی متنوع و متعادل دریافت شوند و مکمل‌ها معمولاً زمانی مطرح می‌شوند که فرد دچار کمبود یک ماده مغذی باشد یا دریافت آن از طریق غذا برایش دشوار باشد.

برای مثال، ویتامین D ممکن است در صورت کمبود یا بر اساس تشخیص پزشک تجویز شود. این ویتامین برای سلامت استخوان‌ها و جذب کلسیم اهمیت دارد، اما شواهد کافی وجود ندارد که مصرف مکمل ویتامین D بتواند از عود سرطان جلوگیری کند. مولتی‌ویتامین و مینرال نیز ممکن است برای فردی که به دلیل بیماری یا مشکلات تغذیه ای نمی‌تواند مواد مغذی کافی دریافت کند با نظر پزشک یا متخصص تغذیه مورد استفاده قرار گیرد.

از طرف دیگر، نباید خودسرانه و به ویژه با دوز بالا از مکمل‌های آنتی‌اکسیدانی استفاده کرد. مکمل های آنتی اکسیدانی مانند ویتامین‌های A، C و E، سلنیوم و کوآنزیم Q10 ممکن است با برخی درمان های سرطان تداخل داشته باشند و مصرف دوزهای بالای آنها در طول درمان می‌تواند اثربخشی درمان را کاهش دهد. 

توصیه می‌شود در طول شیمی درمانی نیز بیمار یک میان وعده کوچک و ملایم مانند آب‌میوه‌های کم اسید (آب سیب، انگور، هویج)، ماست، موز، کراکر و یک بطری آب یا دمنوش ملایم به همراه خود داشته باشد و هر نیم ساعت به مقدار کم بنوشد.

بهترین غذا برای شب قبل از شیمی درمانی

بهترین غذا برای شب قبل از شیمی درمانی، یک وعده غذایی سبک، ملایم و زود هضم است که کربوهیدرات های ساده را با پروتئین ملایم ترکیب می‌کند و در عین حال از خوردن غذاهای سنگین، چرب یا تند خودداری می‌کند. بهترین غذاها برای شب قبل از شیمی درمانی عبارتند از:

• کربوهیدرات‌های زودهضم: برنج ساده، ماکارونی ساده، سیب زمینی پخته یا یک تکه نان تست.
• پروتئین‌های ملایم: تخم مرغ همزده، مرغ خوب پخته شده یا پنیر کاتیج نرم.
• گرمای مطبوع: آبگوشت کم نمک یا سوپ سبزیجات رقیق.
• مایعات آبرسان: جرعه جرعه نوشیدن آب، چای گیاهی ملایم یا آبمیوه های رقیق در طول شب.

با این حال نظر پزشکی که زیر نظرش هستید در اولویت است و او باید توصیه های نهایی را انجام دهد.

برای کاهش حالت تهوع قبل از شیمی درمانی چه بخوریم؟

اگر قرار است شیمی درمانی انجام دهید، می‌توانید پیش از درمان یا در صورت شروع تهوع، گزینه های زیر را امتحان کنید:

• غذاهای ساده و کم ادویه: نان تست، کراکر، برنج، سیب زمینی، موز و آب مرغ از غذاهایی هستند که معمولاً هضم آسان تری دارند و ممکن است معده را کمتر تحریک کنند.
• زنجبیل: چای زنجبیل، آب زنجبیل یا مقدار مناسبی از فرآورده های حاوی زنجبیل ممکن است به کاهش تهوع کمک کند. برخی شواهد نیز نشان می‌دهند مصرف زنجبیل در کنار داروهای استاندارد ضدتهوع می‌تواند شدت تهوع مرتبط با شیمی‌درمانی را کاهش دهد؛ با این حال بهتر است درباره مصرف آن با پزشک معالج مشورت شود.
• میوه های نرم: موز و پوره سیب از گزینه هایی هستند که در صورت تهوع معمولاً هضم آسان تری دارند. میوه های خنک و تازه مانند انبه و آناناس نیز ممکن است برای افرادی که تغییر مزه یا طعم فلزی دهان دارند، خوشایندتر باشند.
• غذاهای سرد یا ولرم: غذاهای داغ معمولاً بوی بیشتری آزاد می‌کنند و بوی شدید می‌تواند محرک تهوع باشد. بنابراین مصرف غذا در دمای اتاق یا به صورت خنک ممکن است تحمل آن را آسان تر کند.
• وعده های کوچک و متعدد: به‌جای خوردن یک وعده سنگین، بهتر است مقدار کمی غذا هر ۲ تا ۳ ساعت مصرف شود. این روش می‌تواند به کاهش تهوع و حفظ دریافت غذایی کمک کند.

در مقابل، بهتر است پیش از شیمی درمانی از غذاهای چرب و سرخ شده، بسیار تند، پرادویه و غذاهایی با بوی شدید دوری کنید این مواد غذایی می‌توانند تهوع را تشدید کنند. همچنین اگر غذایی یا بوی خاصی باعث ایجاد تهوع می‌شود، بهتر است آن را موقتاً کنار بگذارید.

سوپ شیمی درمانی چیست؟

این سوپ که به سوپ مبارزه با سرطان نیز معروف است، یکی از بهترین غذاها در طی دوران شیمی درمانی است.

مواد لازم برای تهیه این سوپ:

• ۲ قاشق چای‌خوری روغن زیتون
• ۲/۱ فنجان پیاز خرد شده
• ۱ حبه سیر له شده
• آب مرغ یا آب سبزیجات ۴ فنجان
• ۱ فنجان گل کلم
• ۱ فنجان هویج
• ۱ فنجان کلم پیچ
• ۱ فنجان کلم بروکلی
• ۴/۳ فنجان کنسرو گوجه فرنگی خرد شده بدون نمک
• ۲/۱ قاشق چای‌خوری نمک + فلفل به میزان دلخواه

طرز تهیه:

• پیاز و سیر به مدت ۲ دقیقه در روغن زیتون تفت داده شود.
• آب مرغ یا سبزیجات، گل کلم، هویج و کلم پیچ به آن افزوده شود.
• ۸ دقیقه بپزد.
• کلم بروکلی، گوجه فرنگی، نمک و فلفل افزوده شده و ۲ دقیقه دیگر پخته شود.

یکی از مهم‌ترین مسائل برای بیماران سرطانی، تاثیر شیمی درمانی بر تغذیه است. به همین دلیل توجه به نوع تغذیه قبل، بعد و در حین شیمی درمانی بسیار حیاتی و اثرگذار است.

قبل از شیمی درمانی چه غذاهایی نخوریم؟

غذاهایی که باید از آنها اجتناب کنید شامل موارد زیر است:

• غذاهای چرب و روغنی: غذاهای سرخ شده، سس های غلیظ خامه ای یا فست فودهای غنی که هضم را کند می‌کنند.
• مواد تند یا اسیدی: فلفل تند، غذاهای حاوی گوجه فرنگی غلیظ یا مرکبات که می‌توانند باعث سوزش سر دل یا ناراحتی معده شوند.
• غذاهای خام یا پرخطر: تخم مرغ نپخته، لبنیات غیرپاستوریزه، سوشی خام یا محصولات نشسته برای محافظت از سیستم ایمنی بدن.
• حذف وعده‌های غذایی: رفتن به رختخواب با معده خالی می‌تواند حالت تهوع صبحگاهی را در طول تزریق بدتر کند.

نتیجه گیری:

تغذیه مناسب پیش از شیمی درمانی می‌تواند به حفظ انرژی، وزن و توده عضلانی و تأمین مواد مغذی مورد نیاز بدن کمک کند. بهترین انتخاب یک رژیم غذایی متنوع و متعادل است که در آن منابع پروتئینی مانند مرغ، ماهی، تخم مرغ، لبنیات و حبوبات در کنار کربوهیدرات های مغذی، میوه ها و سبزیجات قرار بگیرند. در صورت تهوع نیز وعده های کوچک و سبک، غذاهای کم چرب و کم ادویه و مایعات کافی ممکن است تحمل غذا را آسان تر کنند.

در مقابل بهتر است پیش از شیمی درمانی از غذاهای سنگین، چرب، سرخ شده، بسیار تند و مواد غذایی خام یا غیرایمن پرهیز شود. همچنین مصرف خودسرانه مکمل ها، به ویژه مکمل های آنتی‌اکسیدانی با دوز بالا، توصیه نمی‌شود زیرا برخی از آنها ممکن است با درمان های سرطان تداخل داشته باشند. در نهایت نیازهای تغذیه ای هر بیمار متفاوت است و در صورت کاهش وزن، کم اشتهایی یا وجود بیماری های زمینه ای، برنامه غذایی باید با نظر پزشک یا متخصص تغذیه تنظیم شود.

سوالات متداول مقاله تغذیه قبل از شیمی درمانی:

منبع:

• chemocare.com
• stanfordhealthcare.org