توصیه هایی در مورد اهمیت تغذیه سالمندان و نیازهای غذایی آنان

رژیم غذایی، مقالات

    سالمندي پديده ای طبيعيست كه با تغييرات فيزيولوژيك همراه است. روند اين تغييرات در افراد گوناگون يكسان اما سرعت آن متفاوت است. پيري با كاهش قواي جسمي‌ و روانی همراه است كه با گذشت زمان روي مي‌دهد. از مهم ترین مسائلی که دوران سالمندی اهیمت دارد، تغذیه سالمندان و توجه به میزان غذای مصرفی آنان است. سالمندان اغلب به میزان دریافت پروتئین موردنیاز بدن خود توجه نمی کنند. این افزایش نیاز به دلیل تغییرات در دستگاه گوارش و اختلال در آنزیم های شکننده پروتئین در دوره سالمندی به وجود می آید.

    با توجه به پيشرفت‌هاي علم پزشكي و بهداشتي متوسط عمر انسان افزايش يافته و در كشورهاي پيشرفته اين ميزان نیز بيش‌تر است. پيرشدن و سالخوردگي با كاهش تدريجي فعاليت‌هاي فيزيكي و افزايش بيماريهاي مزمن همراه مي‌شود و به نظر مي‌رسد كه بهبود تغذيه تا حد زيادي قادر است از اين مشكلات پيشگيري كند و يا آن‌ها را تخفيف دهد. به همين دليل از مسائل مهم سالمندان، مسائل پزشكي و بهداشتي از جمله وضعيت تغذيه آنهاست.

    با افزايش سن، نياز سالمندان به انرژي كاهش يافته و تمايل به مصرف غذا كمتر مي‌شود. در اين حال اگر انتخاب غذا درست صورت نگيرد، ميزان دريافت مواد مغذي ضروري در آن‌ها پايين‌تر از حد مطلوب خواهد بود. در اين بحث به بررسي بعضي از مشكلات تغذيه‌اي سالمندان و نيازهاي تغذيه آنها می پردازیم.

     

    عوامل مؤثر در ايجاد مشكلات تغذیه سالمندان

    1 ـ عوامل جسماني: كاهش كل انرژي مورد نياز، بيماريهاي مزمن، بي‌اشتهايي، تغيير حس چشايي، خرابي دندان‌ها، بي‌تحركي، ناتواني جسمي‌، مشكلات گوارشي، تداخلات دارويي و يا تداخل غذا و داروها
    2 ـ مشكلات روحي و رواني: افسردگي، تنهايي، از دست دادن همسر
    3 ـ مشكلات اقتصادي: درآمد كم، كمبود امكانات براي تهيه و پختن غذاي مناسب و زندگي در آسايشگاه

     

    گروه های مختلف غذایی موردنیاز سالمندان

    تغذیه سالمندان

     

    1- گروه غلات

    این گروه شامل انواع نان به خصوص نوع سبوس دار، برنج، ماکارونی، سیب زمینی و سایرغلات می شود. سالمندان باید بر اساس نیاز به انرژی و فعالیت بدنی، روزانه 6 تا 9 واحد از این گروه غذایی را مصرف کنند. هر واحد از این گروه برابر با یک برش به اندازه کف دست (بدون انگشتان) معادل ۳۰ گرم از انواع نان (در مورد نان لواش ۳ یا ۴ کف دست) ، نصف لیوان ماکارونی یا برنج پخته و یا یک عدد سیب زمینی پخته متوسط است.

     

    2- گروه میوه ها و سبزی ها

    این گروه شامل انواع میوه ها و سبزی هاست که تامین کننده ویتامین آ و ث، مقداری از ویتامین های گروه ب، آهن و مقدار قابل توجهی فیبر غذایی هستند. توصیه می شود روزانه حداقل دو واحد از گروه میوه ها و ۳ واحد از گروه سبزی ها در برنامه غذایی سالمندان گنجانده شود.

    هر واحد از گروه میوه ها برابر با یک عدد میوه متوسط مانند سیب، پرتقال، هلو یا یک چهارم طالبی متوسط و یا نصف لیوان دانه گیلاس یا حبه انگور و یا ۳ عدد زردآلو یا ۴ عدد خرما و یا ۳ عدد انجیر خشک است. همچنین هر واحد از گروه سبزی ها برابر با یک لیوان سبزی برگی شکل مانند کاهو و اسفناج و یا نصف لیوان سبزی پخته یا نصف لیوان از سایر سبزی ها خام خرد شده است.

     

    3- گروه لبنیات

    این گروه شامل موادی مانند شیر، ماست، پنیر، کشک، دوغ و بستنی است. مواد غذایی این گروه تامین کننده بخشی از پروتئین، کلسیم، فسفر و برخی مواد مغذی دیگر است. توصیه می شود سالمندان روزانه 2 تا 3 واحد از این گروه غذایی مصرف کنند. هر واحد از این گروه برابر با یک لیوان شیر یا ماست، یک و نیم لیوان بستنی کم چرب، ۴۵ ۳۰ گرم پنیر است.

     

    4- گروه پروتئین ها

    با افزايش سن علاوه بر كاهش توده عضلاني، ذخيره پروتئيني بدن نيز كاهش مي‌يابد. ميزان نياز به پروتئين با افزايش سن در صورت ابتلا به بيماري‌ها و يا عفونت‌ها نه تنها كاهش نيافته بلكه ثابت مانده و يا افزايش مي‌يابد. توصيه مي‌شود چهل تا شصت درصد از انرژي دريافتي روزانه سالمندان از پروتئين‌ها به ويژه پروتئين‌هاي با كيفيت بالا تامين شود.

    این گروه شامل انواع ماهی، مرغ، گوشت قرمز، تخم مرغ، انواع حبوبات و مغزها (گردو، بادام، فندق، پسته و…) هستند که تامین کننده پروتئین، آهن، برخی از ویتامینها و املاح هستند به ویژه مغزها که دارای مواد آنتی اکسیدان و چربی های مفیدند. مقدار موردنیاز روزانه برابر با ۲ واحد است که هر واحد معادل ۶۰ گرم از انواع گوشت پخته (۳ تکه خورشتی و یا دو کف دست برش ماهی) یا ۲ عدد تخم مرغ یا یک لیوان حبوبات پخته یا نصف لیوان حبوبات خام یا نصف لیوان از انواع مغزها است.

    تغذیه سالمندان

     

    5- ویتامین های موردنیاز

    یکی از ویتامین های موردنیاز سالمندان ویتامینD است. افراد سالمند باوجود تغییرات استخوانی و نداشتن حرکت کمتر در معرض نور خورشید قرار می گیرند و این امر زمینه ایجاد پوکی استخوان در سالمندان را افزایش می دهد. یکی دیگر از ویتامین های موردنیاز سالمندان ویتامین ب ۱۲ است که کمبود این نوع ویتامین در سالمندان سبب اشکالاتی در جذبB۱۲ در دستگاه گوارش می شود.

    به دلیل کهولت سن، موادی که از دیواره معده برای هضم و جذبB۱۲ ترشح می شوند، دچار مشکلاتی می شوند و در طولانی مدت باعث کمبود ویتامینB۱۲ در سالمندان می شود. ویتامینB۱۲ در شیر، پنیر و تخم مرغ یافت می شود.

     

    6- مصرف مایعات

    در دوران سالمندی میزان آب بدن و احساس تشنگی کاهش می یابد که زمینه ابتلا به عفونت های دستگاه ادراری، تنفسی، زخم های بستر و یبوست را افزایش می دهد. بنابراین مصرف 6 تا 8 لیوان آب در روز ضروری است. نوشیدن آب آلو یا آب برگه ها نیز سبب گوارشی بهتر و دفع راحت تر می شود. سالمندان به دلیل تغییر در مرکز حساسیت به تشنگی که در اثر کهولت سن به وجود می آید، احساس تشنگی در خود نمی کنند و از مصرف آب خودداری می کنند. درحالی که سالمندان نیز به آب فراوان نیازمند هستند.

     

    7- انرژي مورد نياز

    با افزايش سن ميزان نياز به انرژي كاهش مي‌يابد كه مي‌تواند به دليل كاهش فعاليت جسمي‌، كاهش توده عضلاني و فعال بدن باشد. در صورت دريافت انرژی اضافه مشكلات و عوارضي مانند چاقي، فشارخون، بيماري‌هاي قلبي‌ـ‌عروقي براي سالمند ايجاد مي‌شود. ميزان نياز به انرژي براي هر سالمند متفاوت بوده و براساس وزن، قد، شرايط فيزيكي و سلامتي وي محاسبه مي‌شود.

    تغذیه سالمندان

     

    توصیه ها

    • از چربی های اشباع شده با منشأ حیوانی کمتر استفاده کنند. روغن زیتون و زیتون جایگزین مناسب برای روغن های اشباع شده است چراکه می تواند جنبه حفاظتی برای عروق سالمندان ایجاد کند و جایگزین مناسب دیگر روغن ها باشد.
    • به علت مصرف نکردن شیر توسط برخی سالمندان به دلیل مشکلات گوارشی به آنان توصیه می شود از منابع دیگری برای دریافت کلسیم استفاده کنند. مصرف روزانه ماست و دیگر مشتقات شیر برای جذب کلسیم ایده آل است.
    • مصرف روزانه ۱ تا ۳ گردو به دلیل داشتن امگا ۳ به سالمندان توصیه می شود زیرا گردو جزء روغن های گیاهی است که می تواند جنبه حفاظتی برای عروق سالمندان داشته باشد.
    • بهتر است تعداد وعده های غذایی روزانه افزایش و حجم هر وعده کاهش یابد.
    • برای جلوگیری از پوکی استخوان، شیر و فرآورده های کم چرب آن، ماهی و مغزهایی مثل بادام، گردو و سبزیهایی مانند انواع کلم در برنامه غذایی روزانه قرار گیرد.
    • به سالمندانی که مشکل جویدن دارند توصیه می شود از غذاهایی به شکل خرد شده، پوره آبمیوه طبیعی و آب سبزی جات در برنامه غذایی روزانه استفاده کنند.
    • ورزش های سبک مانند پیاده روی و نرمش در فعالیت روزانه قرار داده شود.
    • قرار گرفتن در معرض نور مستقیم خورشید به مدت حداقل ۲۰ دقیقه در روز لامز است. فقط حواستان باشد در زمان اوج تابش خورشید نباشد.
    • مراجعه به متخصص تغذیه و رژیم درمانی برای مشاوره و برخورداری از سلامت تغذیه ای توصیه می شود.
    • برای پیشگیری و کنترل بیماریهای نظیر دیابت، چاقی، قلبی، عروقی و… کنترل وزن مناسب بدن توصیه می شود.
    • برای کاهش خطر بیماری های قلبی عروقی از گوشت های سفید بدون چربی و بدون پوست (ماکیان و ماهی) استفاده شود.
    • پزشکان بر مصرف حداقل میزان گوشت قرمز به دلیل داشتن اسید چرب اشباع شده تأکید می کنند. مصرف تنها ۲ تا ۳ بار در هفته گوشت قرمز کم چرب به افراد سالمند توصیه می شود. در طبخ گوشت سفید باید سرخ کردن گوشت را به حداقل رساند یا حذف کرد.
    • تغییر شکل در عضلات، کم تحرکی و دیواره دستگاه گوارش سبب یبوست در سالمندان می شود. مصرف میوه و سبزیجات مناسب علاوه بر اثرات مفید ذکر شده در رفع یبوست چاره گشا باشد.
    • سالمندان باید در حد نیاز میوه و سبزیجات مصرف کنند. سالمندان علاوه بر مشکلات دندانی برای مصرف سبزیجات در دریافت فیبر و پروتئین های میوه و سبزیجات به دلیل مشکلات گوارشی ناتوان هستند و می توانند به طرق دیگر مانند مصرف آب میوه ها و سبزیجات این مشکلات را حل کنند؛ چراکه مصرف میوه و سبزیجات در کنترل و پیشگیری بیماری ها به اثبات رسیده است.
    • فراموش نکنیم احتمال ابتلای سالمندان به سوءتغذیه بسیار بالاست. سوء تغذیه می تواند برای سالمندان که در معرض تغییرات سیستم دفاعی هستند، خطر ابتلا به انواع عفونت ها را افزایش دهد.
    Sending
    User Review
    5 (2 votes)
      به اشتراک بگذارید

    دیدگاه ها

    دیدگاهتان را بنویسید

    نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

    *