همه چیز درباره فیبروز کبدی

فیبروز کبدی یکی از مهم‌ترین اختلالات پیشرونده کبدی است که در اثر آسیب‌های مداوم و مزمن به بافت کبد ایجاد می‌شود. در این فرآیند، سلول‌های آسیب‌ دیده کبدی با بافت فیبروتیک یا اسکار جایگزین شده و به‌تدریج عملکرد طبیعی کبد مختل می‌شود. از آنجا که کبد نقش حیاتی در سم‌زدایی، متابولیسم و تنظیم بسیاری از فرآیندهای بدن دارد، بروز فیبروز می‌تواند پیامدهای قابل‌توجهی برای سلامت عمومی فرد به همراه داشته باشد.

در این مقاله به‌طور مفصل به علائم و عوارض فیبروز، علل ابتلا به آن، راه‌های تشخیص و روش‌های پیشگیری و درمان این بیماری پرداخته‌ایم. با ما همراه باشید.

فیبروز کبدی چیست؟

فیبروز کبدی وضعیتیست که در آن بر اثر آسیب‌های مداوم، سلول‌های سالم کبد با بافت اسکار یا فیبروتیک جایگزین می‌شوند. این روند به‌تدریج انعطاف‌ پذیری و کارکرد طبیعی کبد را کاهش می‌دهد و در صورت پیشرفت می‌تواند به سیروز و نارسایی کبدی منجر شود. تشخیص زودهنگام و درمان علت زمینه‌ای، نقش مهمی در جلوگیری از پیشرفت بیماری دارد.

انواع کبد چرب و راه درمان آنها را در این ویدئو از دکتر کرمانی تماشا کنید: 

علت ابتلا به فیبروز کبدی چیست؟

علت ابتلا به فیبروز کبد معمولاً آسیب‌های مکرر و طولانی‌مدت به بافت کبد است. این آسیب‌ها باعث فعال شدن سلول‌های تولیدکننده بافت اسکار می‌شوند و به‌تدریج فیبروز ایجاد می‌شود. مهم‌ترین علل عبارت‌اند از:

• بیماری کبد چرب غیرالکلی که شایع‌ترین علت در بسیاری از کشورهاست و با چاقی، دیابت و مقاومت به انسولین ارتباط دارد.
• هپاتیت‌های ویروسی مزمن به‌ویژه هپاتیت B و C.
• مصرف طولانی‌مدت الکل که باعث التهاب و آسیب مداوم کبد می‌شود.
• بیماری‌های خودایمنی کبد مانند هپاتیت خودایمنی.
• اختلالات متابولیک و ژنتیکی مثل بیماری ویلسون یا هموکروماتوز.
• مصرف برخی داروها یا سموم که می‌توانند به کبد آسیب رسانند.
• انسداد طولانی‌مدت مجاری صفراوی که موجب التهاب و فیبروز می‌شود.

در بسیاری از موارد، کنترل علت زمینه‌ای باعث توقف پیشرفت فیبروز و حتی بهبود نسبی آن می‌شود.

علائم فیبروز کبدی کدامند؟

فیبروز کبد در مراحل خفیف تا متوسط اغلب قابل تشخیص نیست. این بیماری عموما وقتی تشخیص داده می‌شود که به مراحل جدی رسیده باشد؛ چرا که فیبروز معمولاً تا زمانی که کبد آسیب نبیند علائمی ایجاد نمی‌کند. بر اساس یک مطالعه تخمین زده می‌شود که ۶ تا ۷ درصد از جمعیت جهان به فیبروز کبدی مبتلا هستند که از آن بی‌خبرند، زیرا علائمی ندارند. علائمی که نشان می‌دهد کبد به درستی کار نمی‌کند و هشداری برای آغاز فیبروز است، عبارتند از:

راه‌های تشخیص فیبروز کبدی چیست؟

تا همین اواخر بیوپسی کبد تنها روش موجود برای تشخیص و مرحله‌بندی درجه فیبروز بود. امروزه گزینه‌های غیرتهاجمی نیز برای تشخیص درست وجود دارد. پزشک معمولا با پرسش از بیمار در مورد سابقه پزشکی و علائم شروع می‌کند و سپس او را مورد معاینه فیزیکی قرار می‌دهد. به‌منظور تشخیص فیبروز کبدی، پزشک ممکن است آزمایش خون را برای ارزیابی عملکرد کبد، از جمله آزمایش‌هایی برای ارزیابی سطح آنزیم‌های کبدی ALT و AST در زمانی که کبد چرب است، تجویز کند. همچنین ممکن است دستور انجام آزمایش‌های تصویربرداری از کبد، مانند موارد زیر را بدهد:

تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (MRI)

این روش از میدان مغناطیسی و امواج رادیویی برای تولید تصاویر دقیق از کبد استفاده می‌کند. MRI حساس‌ترین تست تصویربرداری برای استئاتوز است که حتی در استئاتوز خفیف نیز بسیار دقیق است. MRI می‌تواند درصد چربی در کبد را محاسبه کند. وجود بیش از ۵-۶ درصد چربی در کبد، غیرطبیعی است.

الاستوگرافی اولتراسوند

الاستوگرافی اولتراسوند، یک روش سونوگرافی ویژه برای آزمایش فیبروز کبد است. حرکت کبد با کمک امواج اولتراسوند اندازه‌گیری شده و سفتی (یا کشسانی) آن محاسبه می‌شود. کبدهای فیبروتیک بافت سفت‌تری دارند و در مقایسه با کبدهای معمولی به میزان بیشتری حرکت می‌کنند.

بیوپسی کبد برای تشخیص فیبروز کبدی

بیوپسی کبد یک روش هدایت شده تصویری است که نمونه کوچکی از بافت کبد را با استفاده از سوزن برمی‌دارد. سپس نمونه زیر میکروسکوپ، از نظر علائم استئاتوز، التهاب و آسیب و فیبروز بررسی می‌شود. بیوپسی کبد هنوز یک ابزار بسیار مفید برای تشخیص بیماری کبد است و بنابراین درک کامل تکنیک و خطرات و مزایای آن برای بیماران مهم است.

توموگرافی کامپیوتری (CT)

در این روش، کبد استئاتوز تیره‌تر از کبد طبیعی به نظر می‌رسد و کبدهای سیروزی به‌صورت توده‌ای و کوچک دیده می‌شوند.

آزمایش خون

این آزمایش شامل پانلی از شش نشان‌گر بیوشیمیایی مرتبط با فیبروز کبدی است. مزیت اصلی این روش راحتی آن است. معایب آن هزینه بالا، تأثیر بالقوه سایر شرایط، و تمایز ضعیف بین مراحل میانی فیبروز است.

اولتراسوند شکم

در این روش از امواج صوتی برای تولید تصاویر برای ارزیابی اندازه و شکل کبد و همچنین جریان خون در کبد استفاده می‌شود. در تصاویر اولتراسوند، کبدهای استئاتوز روشن‌تر از کبدهای معمولی به نظر می‌رسند و کبدهای سیروزی (فیبروز پیشرفته) به‌صورت توده‌های منقبض دیده می‌شوند.

تست فیبروز-۴

این آزمایش یک ابزار حسابگر است که علاوه بر سن، مقادیر معمول آزمایشگاهی را نیز برای پیش‌بینی سیروز وارد می‌کند. مزایای FIB-۴ راحت و کم‌هزینه است، زیرا آزمایش بر اساس AST، ALT، تعداد پلاکت و سن انجام می‌شود. معایب آن این است که آزمایش قادر به تعیین مرحله فیبروز خاص نیست. این تست برای تشخیص سیروز بسیار مفید است، اما برای تعیین سایر مراحل فیبروز چندان فایده ندارد.

چگونه از ابتلا به فیبروز کبدی پیشگیری کنیم؟

با انجام مراحل زیر برای مراقبت از کبد، خطر ابتلا به فیبروز کبد کاهش می‌یابد:

• خودداری از مصرف الکل
• رژیم غذایی سالم، شامل میوه و سبزیجات، غلات کامل و منابع پروتئین بدون چربی
• ورزش و حفظ وزن سالم
• کاهش احتمال خطر ابتلا به هپاتیت (استفاده از سوزن‌های مشترک و داشتن رابطه جنسی محافظت نشده، می‌تواند خطر ابتلا به هپاتیت B و C را افزایش دهد)

با این وجود اگر فرد همچنان در مورد خطر ابتلا به فیبروز کبدی نگران باشد، لازم است با پزشک خود در مورد راه‌هایی که می‌تواند خطر ابتلا به این بیماری را کاهش دهد، صحبت کند.

برای درمان فیبروز کبدی چه کنیم؟

لازم به ذکر است که درمان خاصی برای فیبروز کبد وجود ندارد؛ اما از آن‌جایی که این بیماری نشانه یک مشکل دیگر است، موثرترین راه برای درمان آن رفع شرایط زمینه‌ای است. حذف علت آسیب کبدی، فیبروز را متوقف نموده و به کبد اجازه می‌دهد تا بهبود یابد. در مراحل اولیه، آسیب معمولا قابل برگشت است. پزشکان معمولاً درمان را با هدف جلوگیری یا به تاخیر انداختن پیشرفت فیبروز توصیه می‌کنند. شواهد نشان می‌دهد که فیبروز کبدی برگشت پذیر است و بهبودی آن نیز تا حدودی ممکن است. به عنوان مثال، درمان‌های NAFLD ممکن است در این زمینه مفید واقع شوند که شامل موارد زیر هستند:

• مصرف داروهای ضدالتهابی
• مصرف داروهای مقاومت به انسولین
• مدیریت کلسترول و دیابت

بیشتر بخوانید: روش های درمان کبد چرب را می شناسید؟

به این ترتیب باید توجه داشت که پزشک برای درمان فیبروز کبد، ابتدا بیماری زمینه‌ای را درمان می‌کند تا اثرات بیماری کبدی را کاهش دهد. پزشک همچنین ممکن است داروهایی به نام آنتی فیبروتیک را تجویز کند تا احتمال ایجاد اسکار کبد کاهش یابد. آنتی فیبروتیک تجویز شده معمولاً به بیماری‌های زمینه‌ای فرد بستگی دارد. نمونه‌هایی از این درمان‌ها عبارتند از:

• درمان بیماری مزمن کبد با کمک مهارکننده‌های ACE، مانند بنازپریل، لیزینوپریل و رامیپریل
• درمان ویروس هپاتیت با کمک C-توکوفرول یا اینترفرون آلفا
• درمان استئاتوهپاتیت غیرالکلی با کمک آگونیست PPAR-alpha

با این وجود، در حالی که محققان در حال انجام آزمایش‌های زیادی برای یافتن داروهایی هستند که می‌توانند اثرات فیبروز کبدی را معکوس کنند، اما در حال حاضر هیچ دارویی برای درمان قطعی وجود ندارد. باید توجه داشت که اگر فیبروز کبدی به جایی برسد که کبد دچار آسیب شدید شده و از کار افتاده باشد، تنها درمان فرد اغلب پیوند کبد است. با این حال، لیست انتظار برای این پیوند طولانی است.

فیبروز کبدی در صورت درمان نشدن چه عوارضی به دنبال دارد؟

متأسفانه بسیاری از بیماران مبتلا به فیبروز کبدی متوجه بیماری کبدی خود نمی‌شوند، زیرا علائم اغلب مبهم هستند، مانند خستگی خفیف یا ناراحتی شکمی. با پیشرفت بیماری کبد در طول زمان، بیماران ممکن است شروع به تجربه عوارض زیر کنند:

• اشتها و کاهش وزن
• ضعف
• حالت تهوع
• زردی پوست و چشم (یرقان)
• تجمع مایع و تورم در پاها و شکم
• گیجی و مشکل در تمرکز

مهم‌ترین عارضه فیبروز کبدی می‌تواند سیروز کبدی یا زخم شدید باشد که باعث می‌شود کبد آن‌قدر آسیب ببیند که قابل جبران نباشد. معمولاً رخ دادن این اتفاق به زمان زیادی نیاز دارد. در هر صورت باید توجه داشت که هر فرد برای زنده ماندن به کبد نیاز دارد، زیرا کبد مسئول فیلتر کردن مواد مضر در خون و انجام بسیاری از وظایف دیگر است که برای بدن مهم هستند. در نهایت، اگر فیبروز یک فرد به سمت سیروز و نارسایی کبدی پیشرفت کند، می‌تواند عوارض زیر را در پی داشته باشد:

• آسیت (جمع شدن شدید مایع در شکم)
• آنسفالوپاتی کبدی (تجمع مواد زائد که باعث سردرگمی می‌شود)
• سندرم کبدی
• فشار خون پورتال
• خونریزی واریس

کلام آخر:

فیبروز کبدی یکی از بیماری‌های مهم، اما بدون علامت است که در اثر اسکار زخم‌های کبدی متعدد ایجاد می‌شود. این زخم‌ها در اثر افزایش چربی بیش از حد در کبد به وجود می‌آیند که باعث التهاب، مرگ سلولی و نهایتا سیروز کبدی می‌شوند. سیروز کبدی یکی از علل اصلی مرگ و میر در سراسر جهان است. بنابراین، مهم است که بیماری یک فرد مبتلا به فیبروز، در اسرع وقت و قبل از پیشرفت به سیروز کبدی تشخیص داده شده و تحت درمان قرار گیرد.

از آن‌جایی که فیبروز کبد معمولا علائمی ایجاد نمی‌کند، انجام این کار دشوار است. پزشکان برای پیشگیری و درمان فیبروز باید عوامل خطرساز، مانند اضافه وزن یا مصرف زیاد الکل را در نظر بگیرند. روش‌های تشخیص متعددی برای فیبروز کبدی وجود دارد که برخی تهاجمی و برخی غیرتهاجمی هستند. برای پیشگیری از ابتلا به این بیماری،رعایت یک رژیم غذایی سالم، ورزش، پرهیز از مصرف الکل و چربی ضروری است.

سوالات متداول مقاله فیبروز کبدی:

منبع:

• https://www.hepatitis.va.gov
• https://www.radiologyinfo.org
• https://www.healthline.com
• https://www.mayoclinic.org